بنەمای پەرەگراف متمانەیە

ڕەوایی دان بە كودەتا و پاشگەزبونەوە لە چاكسازی

ڕەوایی دان بە كودەتا و پاشگەزبونەوە لە چاكسازی د. یوسف محەمەد سادق


ماوەیەكە لێرە و لەوێ، لە كۆبونەوە و دیدار و دیبەیت و چاوپێكەوتنە ڕۆژنامەوانیەكاندا، هەندێ حیزب یان سەركردەی سیاسی و كادیری باڵای حیزبی، ئەو كاتەی لە لایەن هاوڵاتیان و ڕوناكبیرانەوە ڕوبەروی ئیحراجیی سیاسی ئەكرێنەوە، ئەكەونە پەلاماردانی پەرلەمان و سەرۆكایەتیەكەی و تۆمەتباری ئەكەن بەوەی گوایا ئەمان بونە هۆی سەرهەڵدانی قەیرانی سیاسی و تەنانەت قەیرانی ئابوری و داراییش لە هەرێمی كوردستان. ئەم لێدوانانە لە كاتێكدایە كە هۆكاری كێشەكان ڕونن. بەڵام ئەم دەربڕین و وتە ناڕاستانە هۆكاری تایبەت بە خۆیان هەیە. لەوانەیە هەندێكی لە بێ ئاگاییەوە بێت لە كارەكانی پەرلەمان لەماوەی ڕابردودا، بەڵام هەندێكیشی بۆ پینە و پەڕۆ كردنی هەڵوێستە سیاسیە لەرزۆكەكانی خاوەنەكانیان و، بۆ پەردەپۆش كردنی كێشە و قەیرانە شەخسی و ناوخۆییەكانیانە، یان ڕەنگە بۆ زەمینە ساز كردنە بۆ بەشدارییان لە تەواو كردنی ئەو كودەتایەی بەسەر پڕۆسەی دیموكراسیی هەرێمدا كراوە و، بۆ پەردەپۆش كردنی نەبونی هەڵوێستێكی ڕون و بوێریانەیە لەسەر پەكخستنی سەرچاوەی شەعیەتی حوكمڕانیی هەرێم.


سەیر لەوەدایە كە بەشێكی ئەم بەڕێزانە لەو حیزبانەن كە پڕۆژە یاسایان پێشكەشی پەرلەمان كردوە بۆ گۆڕینی سیستەمی حوكمڕانیی هەرێم بۆ سیستەمی پەرلەمانیی تەواو و، ڕێخۆشكردن بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكێكی نوێی هەرێم لە پەرلەمانی كوردستانەوە. هەندێك لەم بەڕێزانە لە جێگای جیاواز قسەی جیاواز و دژبەیەك ئەكەن؛ لە سلێمانی قسەیەك ئەكەن لە هەولێر قسەیەكی تر؛ لە كۆبونەوە داخراو و دوقۆڵیەكاندا قسەیەك ئەكەن، بۆ میدیا قسەیەكی تر؛ لە كاتی پێشكەش كردنی پڕۆژە یاساكانی هەمواری یاسای سەرۆكایەتی هەڵوێستێكیان هەبو، ئێستا كە بۆ ڕێگری كردن لە پەسەند كردنی پڕۆژە یاساكانی خۆیان، پەرلەمان پەكخراوە، هەڵوێستێكی تریان هەیە؛ ڕەنگە ئەمە بێت پێناسەی ئەزمونی سیاسی لای ئەم تایپەی سیاسیەكانی كوردستان، لە كاتێكدا كە ئەمە دروست دوفاقیی سیاسیە.

 

ئەم جۆرە ئەزمونە سیاسیەی ئەم بەڕێزانە شانازیی پێوە ئەكەن، نەك تەنها لە خەڵكی كوردستان، بەڵكو لە بنكەی جەماوەریی حیزبەكانی خۆشیان تەریكی كردون. چونكە هەڵوێستی ئەم بەڕێزانە پێچەوانەی هەڵوێستی بنكە جەماوەریەكەیانە، هەر بۆ نمونە بڕوانن بۆ دەرەنجامی كۆنگرەی هەندێ لەو حیزبانەی لە ماوەی ڕابردودا ئەنجام دراون.

 

بۆ لانەدانی سەرنجی جەماوەری خۆشەویستی كوردستان لەسەركێشە و قەیرانە بنچینەییەكان و ئەسڵی كێشەكان، ماوەیەكی زۆرە بێدەنگیمان هەڵبژاردوە سەبارەت بەو هەمو وتە ناڕەوایانەی لەم بارەیەوە كراون. بەڵام بۆ ئەوەی ئەم وتە و لێدوانانە لە پروپاگەندەوە لە ئەنجامی دوبارە كردنەوەوە نەبنە ڕاستی، پێمان باشە بە چەند خاڵێك وەڵام بدەینەوە بۆ ئەوەی ڕای گشتی چەواشە نەكرێت.

 

١. سەرۆكایەتیی ئەم خولەی پەرلەمانی كوردستان، لەو ڕوانگەیەی كە بەئاگا بوو لەوەی قەیرانێكی ئاڵۆزكراوی لە خولی پێشوی پەرلەمانەوە بێ چارەسەركراوی، بە میرات بۆ ماوەتەوە، كە ئەویش قەیرانی سەرۆكایەتیی هەرێم بو، بە میتۆدێكی بونیادی، هەر زوو لە مانگەكانی سەرەتای دەست بەكار بونی، دەستی كرد بە فەراهەم كردنی ئامڕازەكانی چارەسەركردنی ئەم كێشە گەورەیە. بۆیە نزیكەی ساڵێكی رەبەق بێوچان كاری لەم پێناوەدا كرد، هەر لە:

 

ا. كۆبونەوەی بەردەوام لەگەڵ سەرۆكی فراكسیۆنەكان ، كۆبونەوە لەگەڵ لایەنەكانی كێشەكە و، كۆبونەوە لەگەڵ حیزبە سیاسیەكان هەر لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٤وە؛

 

ب. پەسەند كردنی یاسای كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان و ڕاپرسی لە ٢٣/ ٧/ ٢٠١٤ و هەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی كۆمسیارانی كۆمسیۆنەكە لە ٢٣/ ١٢/ ٢٠١٤، بۆ ئەوەی ئامادەكاری بكرێت بۆ هەر هەڵبژاردن و ڕاپرسیەك لە هەرێم؛

 

ج. كار كردن بۆ پەسەند كردنی یاسای ئامادەكردنەوەی پڕۆژەی دەستوری هەرێم كە پڕۆژەكە لە ١٦/ ١٢/ ٢٠١٤ خوێندنەوەی یەكەمی بۆ كرا. بەڵام بەداخەوە ناكۆكیی فراكسیۆنەكان بە هۆی دەستتێوەردانی حیزبی و شەخسی، پەسەندكردنی یاساكەی دواخست بۆ ١٣/ ٤/ ٢٠١٥. بەم پێیەش هەڵبژاردنی لیژنەی دەستوری كەوتە ٢٠/ ٥/ ٢٠١٥؛

 

د. هەوڵ دان بۆ دروست كردنی مەتبەخی سیاسی و یاسایی لە فراكسیۆنە سەرەكیەكانی پەرلەمان بۆ ئامادەكردنی پڕۆژەی هاوبەشی تەوافوقی لەسەر هەمواری یاسای سەرۆكایەتی لە مانگی ئایاری ٢٠١٥؛

 

ه. هاندانی حیزبە سیاسیەكان بۆ گفتوگۆ و ڕێكەوتن لەسەر كێشەی سەرۆكایەتی پێش كۆتایی هاتنی وادەی درێژكراوەی سەرۆكایەتیی هەرێم و، دەرفەتدان بەم وتووێژانە تا ئەوپەڕی ڕادەی توانا.

 

بەڵام بەداخەوە، ئیرادەیەكی حیزبی ڕێگر بو لەبەردەم چارەسەركردنی كێشەی سەرۆكایەتیی هەرێم بە شێوازی دیموكراسی و دەستوری و یاسایی. هەر بۆیە كۆمسیۆن تائێستاش سەرپێ نەخراوە، پرسی دەستور دواخرا، مەتبەخی فراكسیۆنەكانیش بۆ پڕۆژەی هاوبەش پەكخرا و، گفتوگۆی حیزبە سیاسیەكانیش ئێستاشی لەگەڵدا بێت بێ ئەنجام ماوەتەوە. چونكە ئەم ئیرادە حیزبیە كاری كرد بۆ ئەوەی سەرجەم ئەم ڕێكارانە پەكبخرێن بە مەبەستی ئەوەی بخرێینەوە بەردەم تولەڕێی درێژكردنەوەی ماوەی سەرۆكایەتی. (نوسینگەی رۆژنامەوانی سەرۆكی پەرلەمانمان ڕاسپاردوە تا لەچەند ڕۆژی داهاتودا پانۆرامای هەوڵەكانی سەرۆكایەتیی پەرلەمان بۆ چارەسەری پرسی سەرۆكایەتی هەرێم بۆ ڕای گشتی و میدیا بخاتەڕو).

 

٢. كاتێك سەرجەم رێگاكانی تر پەكخران، سەرۆكایەتیی پەرلەمان داوای لە حیزبەكان كرد كە لەڕێی فراكسیۆنەكانیانەوە دیدی خۆیان سەبارەت بە چۆنیەتیی چارەسەری قەیرانی سەرۆكایەتیی هەرێم لە چوارچێوەی پڕۆژە یاسای هاوبەش یان سەربەخۆ، بخەنە بەردەم پەرلەمان. بەم پێیەش پێنج فراكسیۆن، چوار پڕۆژە یاسایان بۆ هەمواری یاسای سەرۆكایەتی پێشكەش كرد، داوامان لە فراكسیۆن وحیزبە سەرەكیەكانی تریش كرد كە دید و پڕۆژەی خۆیان بخەنەڕو. لەبری ئەمە، سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان و جێگرەكەی، ٢٢/ ٦/ ٢٠١٣ لەڕێی نێردراو و تەلەفۆنەوە داوایان لە بەندە و بەڕێز سكرتێری پەرلەمان كرد كە پڕۆژەی فراكسیۆنەكانی تر نەخەینە بەرنامەی كارەوە. هەڵوێستی ئێمە پابەند بون بو بە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمان و، پێشێل نەكردنی مافی یاسایی ئەندامانی پەرلەمان و فراكسیۆنەكانیان بۆ خستنەڕوی پڕۆژەكانیان و، هێشتنەوەی دەرگای كراوە بەسەر هەر پڕۆژەیەكی تریشدا. دەپرسین داخۆ ئەم بەڕێزانەی ئێستا ڕەخنە دەگرن هەڵوێستیان چی دەبو، ئەگەر هاوشێوەی سەرۆكایەتیی خولەكانی ڕابردو، لەسەر داوای سەرۆكی یەك حیزب، پڕۆژە یاسای فراكسیۆن و پەرلەمانتارانمان پشتگوێ بخستایە؟ ئایا ئێستا تۆمەتباریان نەدەكردین بە پێشێل كردنی یاسا و پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمان و، لایەنداری بۆ حیزبێكی دیاریكراو و، ... تاد؟

 

٣. سەرۆكایەتیی ئەم خولەی پەرلەمانی كوردستان، زۆر بە هێمنی و هەستیاری و بەرپرسیارێتیەوە و، بە تەواوی لە چوارچێوەی پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمان، مامەڵەی لەگەڵ پڕۆژە یاساكانی هەمواری یاسای سەرۆكایەتی كرد. لەگەڵ گرتنەبەری هەر هەنگاوێكی یاسایی، دەرفەتی دانوستانی ئاواڵا ئەكردەوە. هەربۆیەش پڕۆسەی یاساكاری سەبارەت بە هەمواری یاسای سەرۆكایەتی لەم خولەی پەرلەمان، لە پێشكەش كردنی یەكەم پڕۆژە یاساوە لە (٢١/ ٥/ ٢٠١٥) تا دانیشتنی پەرلەمان بۆ پەسەند كردنی ڕاپۆرتی لیژنەی یاسایی لە ١٩ی ئابی ٢٠١٥، نزیكەی سێ مانگی خایاند. فەرمون بەراوردی ئەم پڕۆسەیە بكەن بە پڕۆسەی یاساكاری لە خولەكانی پێشوی پەرلەمان. بۆ نمونە پڕۆسەی پەسەند كردنی دو یاسا بۆ درێژكردنەوەی ماوەی ویلایەتی خولی سێی پەرلەمان و سەرۆكی پێشوی هەرێم، لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣، كە لە واژو كردن و پێشكەش كردنی پڕۆژە یاساكان لە لایەن پەرلەمانتارانەوە تا تێپەڕاندنی نایاسایی و ناپەیڕەوییان لە پەرلەمانەوە هەموی چەند كاتژمێرێكی خایاند.

 

٤. زۆر باسی دانیشتنی نائاسایی پەرلەمان لە ١٩ی ئابی ٢٠١٥ ئەكرێت و، بە شێوەیەكی چەواشەكارییانە بە هۆكاری سەرهەڵدانی كێشەكە و پەكخستنی پەرلەمان وەسف ئەكرێت. ئەمە لە كاتێكدایە كە لە دوای ئەو بەروارەشەوە پەرلەمان درێژەیدا بە دانیشتنەكانی و، تا ٧/ ١٠/ ٢٠١٥ شەش دانیشتنی ئاسایی ئەنجامدا. بەڵام دوای بە بنبەست گەیشتنی ٩ كۆبونەوەی پێنج قۆڵی، بە تایبەت دوای دانیشتنی ڕۆژی ٨/ ١٠/ ٢٠١٥ و بێ ئەنجام بونی و، بۆ ڕێگری كردن لە گەڕاندنەوەی پرسی سەرۆكایەتیی هەرێم بۆ پەرلەمان، لە ١٢/ ١٠/ ٢٠١٥ ڕێگری لە ئێمە كرا بۆ چونەوە هەولێر و، پەرلەمان پەكخرا نەك لە دوای ١٩ی ئاب.

 

سەبارەت بە كۆبونەوەی شەوی ١٨ی ئابی نێوان پێنج حیزبەكەش، دیسانەوە كۆبونەوەیەكی بێدەرەنجام بو. پاش ٣ مانگ چاوەڕێ كردنی پەرلەمان بۆ ڕێكەوتنی حیزبەكان، لەو كاتژمێرانەی كۆتایی ماوەی شەرعیەتی سەرۆكایەتیی هەرێم، حیزبەكان نەیانتوانی لەسەر پرسی سەرۆكایەتیی هەرێم بگەنە هیچ دەرەنجامێك. ئەگەر گەیشتون بە هەر دەرەنجامێك و تا ئێستا شاردویانەتەوە، فەرمون ڕایبگەیەنن چۆن پرسەكەیان چارەسەر كرد؟ تەنانەت نەیانتوانی بگەنە هیچ چارەسەرێكی كاتیش بۆ كێشەی نەمانی شەرعیەتی سەرۆكایەتی هەرێم لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٥ تا گەیشتن بە چارەسەری كۆتایی. تەنها لەسەر ئەوە ڕێكەوتن كە دانیشتنی پەرلەمان دوا بخەن!! تەنانەت ڕێك نەكەوتبون لەسەر شێوازی دواخستنی دانیشتنی پەرلەمان.

 

سەرۆكایەتیی پەرلەمان لە ڕۆژی ١٩ی ئاب بۆ نزیكەی ٤ كاتژمێر لە وتووێژی بەردەوام بو لەگەڵ سەرۆكی فراكسیۆنەكان. زۆر بە سادەیی سەرۆكی فراكسیۆنەكان ڕێكنەكەوتن لەسەر دواخستنی دانیشتنی پەرلەمان، هەندێكیان دژی دواخستنی دانیشتنەكە بون، هەندێكیان لەگەڵ دواخستن بون بەڵام ئامادە نەبون بە تەنیا داوای دواخستنی دانیشتنەكە بكەن. هەر بۆیەش هیچ داوایەكی ڕەسمی بۆ دواخستنی دانیشتنەكە پێشكەش بە سەرۆكایەتی نەكرا. سەرۆكایەتیی پەرلەمانیش بۆ پاراستنی بێ لایەنیی خۆی و، نەسەپاندنی هیچ ئیرافەیەكی دەرەوەی پەرلەمان بەسەر پەرلەمانتاران دا، بڕیاریدا دانیشتنەكە ئەنجام بدرێت، بە تایبەت كە دانیشتنەكە نائاسایی بو و لەسەر داوای پەرلەمانتاران بو، نەك دانیشتنێكی ئاسایی لەسەر داوای سەرۆكایەتیی پەرلەمان. حیزبەكان ئەگەر ئەیانویست كۆبونەوەی پەرلەمان دوابخرێت، ئەبو فراكسیۆنەكان ڕازی بكەن بە دواخستنی دانیشتنەكە، لە كاتێكدا كە ئەو شەوە ٥ حیزبەكە هیچ پەرلەمانتارێكیان لە شاندی دانوستانەكانیان دانەنابو و، هەر ئەمەش هۆكاریی توڕەیی فراكسیۆنەكانیان بو.

 

دوای نەبونی نیسابی یاسایی دانیشتنی پەرلەمان، سەرۆكایەتی پەرلەمان بۆ دەرفەتدانەوە بە دانیشتنی حیزبەكان بۆ ڕێكەوتن، ڕاپۆرتی پڕۆژە یاسای هەمواری یاسای سەرۆكایەتیی نەخستەوە بەرنامەی كاری دانیشتنەكانی دواتری پەرلەمان. بەڵام پاش بە بنبەست گەیشتنی گفتوگۆی لایەنەكان، بۆ ڕێگری لە هەنگاوی داهاتوی پەرلەمان، پەكیانخست.

 

٥. باس لەوە ئەكرێت كە پرسی سەرۆكایەتیی هەرێم بەدەست پەرلەمانەوە شكاوە. ئێمە لێرەوە بە هەموانی ڕادەگەیەنین پڕۆژە یاسای هەمواری چوارەمی یاسای سەرۆكایەتیی هەرێم ئێستاش بۆ پەسەند كردنی لە پەرلەمان ئامادەیە، ئەو فراكسیۆنانەی پڕۆژە یاساكانیان پێشكەش كردوە، زۆرینەی پەرلەمان پێك دەهێنن، فەرمون ئێستاش یان ڕیكبكەون لەگەل لایەنەكەی تر، یان با پەرلەمانتارانیان ئامادەی دانیشتنی پەرلەمان بن لە هەر شوێنێكی كوردستان بۆ پەسەند كردنی بە پێی پەیڕەو و یاسای پەرلەمانی كوردستان.

 

٦. هەمو ئەوانەی لەسەرەوە باس كران دەرخەری ئەوەن كە كێشەكە لە پەرلەمان و سەرۆكایەتیەكەی نیە و، بە تایبەت بەندە و برای بەڕێزم شێخ فەخرەدین سكرتێری پەرلەمان،بە هاوكاریی زۆرینەی هەرەزۆری فراكسیۆن پەرلەمانتارانی كوردستان، كارمان بۆ یاساسەروەری و چارەسەری قەیرانی سەرۆكایەتیی هەرێم بە یاسا كرد.

 

ڕاستە، ئێمە ئەزمونمان نیە لە كاری نایاسایی، ئەزمونمان نیە لە گەندەڵی، ئەزمونمان نیە لە پینەوپەڕۆ و چاپلوسی كردن. ئەزمون دەرەنجامی بوێرییە، ئەگینا ئەزمون چ مانایەكی دەبێت ئەگەر ئازایەتی كاركردن بۆ یاساسەروەری و هێنانەكایەی چاكەی گشتیی لەگەڵ نەبێت. ئاخر خۆ ئەزموندار زۆرن لە یاساشكێنی و وێران كردن و ئەنجامدانی گەندەڵی. بەڵێ ئێمە گەنجین و ئەمەش جێی شانازیمانە كە لەم تەمەنەدا ، لەم ساتەوەختە هەستیارەی مێژوی وڵاتمان، شانمان داوەتە بەر بەرپرسیارێتیە گەورەكانی گەلەكەمان. چیدی ئەو ڕۆژگارە تێپەڕی كە تەمەن نیشانەی ئەزمون بێت. ئەزمون خەسڵەتی تایبەتی خۆیی هەیە و، وەك هەر چەمكێكی تر لە دونیای ئەمڕۆدا گۆڕانی بەسەردا هاتوە.

 

هەمو ئەو قسانەی بە پێچەوانەی ئەمەوە ئەكرێن بێ ئینسافیەكی گەورەیە، كە یان لە بێ ئاگایی و نەشارەزاییەوەیە یان لە خۆگێلكردن و هەوڵدان بۆ چەواشەكاریی ڕای گشتی و بۆ شانخاڵی كردنەوە لە بەرپرسیارێتیەوەیە. كێشەكان لای ئێمە نین و لە شوێنێكی ترەوە سەرچاوەیان گرتوە!!

 

بۆ نمونە ئەپرسین ئایا ئەكرێت هەمو ڕێكارێكی دیموكراسی بۆ ئاڵوگۆڕكردنی ئاشتیانەی دەسەڵات پەكبخرێت و ڕێی هەڵبژاردنی گشتنی و هەڵبژاردنی سەرۆكێكی نوێ لە پەرلەمان پەكبخرێت و، بە بیانوی نەبونی سەرۆكی نوێ، بە ناشەرعی سەرۆكەكان بەردەوام بن لە پێگەكانیان و، هەموان ئەشهەدو بیللا بكەن؟ ئایا ئەكرێت هەر حیزبێكی دەسەڵاتدار هەڵوێستی حیزبێكی تری بە دڵ نەبو، بارەگاكانی دابخات و بیانسوتێنێت و، كادیرە هەڵكەوتوەكانیان تیرۆر بكەن و، هەموان بێدەنگی هەڵبژێرن؟ ئایا ئەكرێت تاكە یەك حیزب هەژمونی بەسەر پایتەختدا هەبێت و، ئەگەر كارێك یان پڕۆژەیەكی پەرلەمان یان حكومەت یان هەر وەزارەتێكی بە دڵ نەبو، دایبخات؟ داخۆ هەر بەڕاست ئەگەر هەر بەڕێزێك پۆستی سەرۆكایەتیی هەرێمی بە هەڵبژارن لەناو خەڵكەوە یان لە پەرلەمانەوە بردەوە، یان حیزبێك یان ئیئتیلافێك زۆرینەی هەڵبژاردنی بردەوە، ئایا دەسەڵاتی ڕادەست ئەكرێت؟ تاكەی بە بیانویی ئەزمونەكەمان و ساوایی و ناسكیەكەی، ئێمە ئەبێت چاو لە حوكمی یاسا و شەرعیەتی یاسایی و دیموكراسی بپۆشین و، پینەوپەڕۆ بكەین، بەڵام لەولاشەوە بەبەرچاومانە دونیا پێشدەكەوێت و ئێمەش هەر بەرەودوا؟ بۆ نمونە هەر سەیری ئەو عێراقە بكەن كە ئیددیعای ئەوە ئەكرا چاو لە ئەزمونی هەرێمی كوردستان بكات، لە ناوجەرگەی شەڕی دژی تیرۆردا ئاڵوگۆڕ لە سەرۆكایەتیی ئەنجومەنی وەزیران ئەكرێت، لە پەرلەمانەوە وەزیری بەرگری و دارایی متمانەیان لێوەردەگیرێتەوە، كەس ناتوانێت دەستوەربداتە كاروباری پەرلەمانەوە و پەكی بخات.

 

دیسانەوە ئەپرسین ئایا تاكەی ئەبێت داهاتی ئەم هەرێمە دیار نەبێت؟ ئایا تاكەی نەوت و گاز ئەفرۆشڕێت و، هەندێك دەبنە ملیاردێر و، خەڵكی كوردستانیش برسی و قەرزار ئەكرێن؟ ئایا تاكەی ئەبێت پەیوەندیەكانی هەرێم شەخسی و حیزبی و نهێنی بن؟ كێ لە ئێوە ئاگاداری سەفقە دەیان ساڵیەكانی بواری وزە و ئاسایشن لەگەڵ دەوڵەتانی دراوسێ؟

 

ئەمانە كێشە بنچینەییەكانی وڵاتی ئێمەن بەڕێزان، كە پێویستە پێكەوە بە ئیرادەیەكی بەهێزەوە هەوڵی چارەسەری بنەڕەتییان بدەین، چونكە بەردەوام لە ئێستا و لە داهاتو، لەگەڵ ئەم دەستەیە یان دەستەیەكی تری سەرۆكایەتیی پەرلەمان، لەم خولە یان لە خولێكی تری پەرلەمان، بەیانی یان دە ساڵی تریش، هەر سەرچاوەی ئاڵۆزی و ناسەقامگیریی سیاسی و ئابوریی وڵاتمان ئەبن و، دێنەوە ڕێمان. ئێوە هەموتان باش ئەمە ئەزانن هەر وەك چۆن لە كۆبونەوە دوقۆڵییەكاندا باسی ئەكەن، هەموتان ئەزانن دەستگرتنی بەڕێز مەسعود بارزانی بە كورسیەكەیەوە و، قۆرخكردنی دەسەڵاتی سیاسی و ئابوری سەرچاوەی كێشەكانە. بەڵام ئەگەر جورئەتی سیاسیی باس كردنی ئەمانەتان نیە، تكایە لە شوێنێكی تر پینە و پەڕۆی هەڵویست و كارەكانتان مەكەن. دۆخی هەرێمی كوردستانیش پێویستی بە سەركردەی ئازا و ڕاستگۆ و خاوەن پڕەنسیپ هەیە، نەك شەن كردن لە هەر شوێنێك با هات!!

 

بەڕێزان پێتان خۆش بێت یان نا، بە ئاگاییەوە بێت یان لە بێ ئاگاییەوە، ئەم وتانەتان ئەچێتە خانەی ڕەوایی دان بەو كودەتایەی بەسەر شەرعیەت دا كراوە و، ڕێخۆشكەرن بۆ بەردەوامیدان پێی. بە ڕاستی ئەمەش ئەو گومانەمان لا دروست ئەكات كە ڕەنگە پەكخستنی پەرلەمان، رەزامەندیی بێ دەنگ (چمنی) یان لانی كەم ئاگاداریی هەندێك لایەن و سەركردەی حیزبیشی لەگەڵ بوبێت. لە كاتێكدا كە دەبو هەموان بە یەك دەنگ بێ دودڵی، پەكخستنی پەرلەمان كە ماڵی هەمو هاونیشتیمانیانە بە هەمو دەنگ و ڕەنگ و حیزب و پێكهاتەكانیانەوە، بە تاوانێكی گەورە تەماشا بكەن. دەبو هەموان بە بارزانییان بوتایە كە پەرلەمان تەنها موڵكی تۆ و حیزبەكەت نیە و، مافی پەكخستنیت نیە!!

 

ئێستاش فەرمون با هەمومان جەخت لەسەر ئاڵوگۆڕی ئاشتیانەی دەسەڵات بكەینەوە. ئێمەش لەگەڵتان هاوكار ئەبین با هەر سێ سەرۆكایەتیەكان بە ڕێی دیموكراسی و لە چوارچێوەی یاسا بگۆڕدێن. فەرمون لەپێناو ئاڵوگۆڕی یەكەمجاری ئاشتیانەی پۆستی سەرۆكی هەرێم، لە پێناو هێنانەكایەی حكومەتی نیشتیمانی، كە لە بری شاردنەوەی، داهاتەكان شەفاف بكات و، بەشێوەیەكی دادپەروەرانە بەسەر هاوڵاتیان دا دابەشی بكات، با سەرۆكایەتیی پەرلەمان بگۆڕدرێت. دیسانەوە فەرمون پەسەند كردنی پڕۆژە یاساكانی ئێوە بۆ بە پەرلەمانی كردن و بە سیستەم كردنی هەرێمی كوردستان، چ قوربانیەكی تری پێویستە لە لایەن ئێمەوە، بە وازهێنانیشمانەوە، هەر ئامادەین، بە مەرجێك لە چوارچێوەی یاسادا بن.

 

لە كۆتایی دا بە پێویستی ئەزانم زۆر سوپاسی هەمو ئەو هاوڕێ و هاونیشتیمانیە خۆشەویست و ئازیزانە بكەم كە لەم چەند ڕۆژەی دوایی و، بە درێژایی ماوەی دەستبەكاربونمان لە سەرۆكایەتیی پەرلەمان، پشتیوانیان لێ كردوین بۆ مومارەسە كردنی ئەزمونێكی نوێی حوكمڕانی لە هەرێمی كوردستان. بەڵێن بە هەموان ئەدەین كە هەمو هەوڵی خۆمان بدەین بۆ ئەوەی لە جێی چاوەڕوانیەكانی ئەوان بین. بە هیوای ئەوەی هەموان لە كەشێكی ئارام و دور لە شكاندن و ناوزڕاندن بیروڕا و ڕەخنەكانی خۆمان بخەینە ڕو.

 

هیوادارین ئەگەر هەڵە تێگەیشتنێك هەبوبێت، بەم ڕونكردنەوە بڕەوێتەوە و، ئەمە دواجار بێت ناچار بین لەم بارەیەوە بدوێین.

 

ڕەوایی دان بە كودەتا و پاشگەزبونەوە لە چاكسازی

2017-02-10 14:40:06


ماوەیەكە لێرە و لەوێ، لە كۆبونەوە و دیدار و دیبەیت و چاوپێكەوتنە ڕۆژنامەوانیەكاندا، هەندێ حیزب یان سەركردەی سیاسی و كادیری باڵای حیزبی، ئەو كاتەی لە لایەن هاوڵاتیان و ڕوناكبیرانەوە ڕوبەروی ئیحراجیی سیاسی ئەكرێنەوە، ئەكەونە پەلاماردانی پەرلەمان و سەرۆكایەتیەكەی و تۆمەتباری ئەكەن بەوەی گوایا ئەمان بونە هۆی سەرهەڵدانی قەیرانی سیاسی و تەنانەت قەیرانی ئابوری و داراییش لە هەرێمی كوردستان. ئەم لێدوانانە لە كاتێكدایە كە هۆكاری كێشەكان ڕونن. بەڵام ئەم دەربڕین و وتە ناڕاستانە هۆكاری تایبەت بە خۆیان هەیە. لەوانەیە هەندێكی لە بێ ئاگاییەوە بێت لە كارەكانی پەرلەمان لەماوەی ڕابردودا، بەڵام هەندێكیشی بۆ پینە و پەڕۆ كردنی هەڵوێستە سیاسیە لەرزۆكەكانی خاوەنەكانیان و، بۆ پەردەپۆش كردنی كێشە و قەیرانە شەخسی و ناوخۆییەكانیانە، یان ڕەنگە بۆ زەمینە ساز كردنە بۆ بەشدارییان لە تەواو كردنی ئەو كودەتایەی بەسەر پڕۆسەی دیموكراسیی هەرێمدا كراوە و، بۆ پەردەپۆش كردنی نەبونی هەڵوێستێكی ڕون و بوێریانەیە لەسەر پەكخستنی سەرچاوەی شەعیەتی حوكمڕانیی هەرێم.


سەیر لەوەدایە كە بەشێكی ئەم بەڕێزانە لەو حیزبانەن كە پڕۆژە یاسایان پێشكەشی پەرلەمان كردوە بۆ گۆڕینی سیستەمی حوكمڕانیی هەرێم بۆ سیستەمی پەرلەمانیی تەواو و، ڕێخۆشكردن بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكێكی نوێی هەرێم لە پەرلەمانی كوردستانەوە. هەندێك لەم بەڕێزانە لە جێگای جیاواز قسەی جیاواز و دژبەیەك ئەكەن؛ لە سلێمانی قسەیەك ئەكەن لە هەولێر قسەیەكی تر؛ لە كۆبونەوە داخراو و دوقۆڵیەكاندا قسەیەك ئەكەن، بۆ میدیا قسەیەكی تر؛ لە كاتی پێشكەش كردنی پڕۆژە یاساكانی هەمواری یاسای سەرۆكایەتی هەڵوێستێكیان هەبو، ئێستا كە بۆ ڕێگری كردن لە پەسەند كردنی پڕۆژە یاساكانی خۆیان، پەرلەمان پەكخراوە، هەڵوێستێكی تریان هەیە؛ ڕەنگە ئەمە بێت پێناسەی ئەزمونی سیاسی لای ئەم تایپەی سیاسیەكانی كوردستان، لە كاتێكدا كە ئەمە دروست دوفاقیی سیاسیە.

 

ئەم جۆرە ئەزمونە سیاسیەی ئەم بەڕێزانە شانازیی پێوە ئەكەن، نەك تەنها لە خەڵكی كوردستان، بەڵكو لە بنكەی جەماوەریی حیزبەكانی خۆشیان تەریكی كردون. چونكە هەڵوێستی ئەم بەڕێزانە پێچەوانەی هەڵوێستی بنكە جەماوەریەكەیانە، هەر بۆ نمونە بڕوانن بۆ دەرەنجامی كۆنگرەی هەندێ لەو حیزبانەی لە ماوەی ڕابردودا ئەنجام دراون.

 

بۆ لانەدانی سەرنجی جەماوەری خۆشەویستی كوردستان لەسەركێشە و قەیرانە بنچینەییەكان و ئەسڵی كێشەكان، ماوەیەكی زۆرە بێدەنگیمان هەڵبژاردوە سەبارەت بەو هەمو وتە ناڕەوایانەی لەم بارەیەوە كراون. بەڵام بۆ ئەوەی ئەم وتە و لێدوانانە لە پروپاگەندەوە لە ئەنجامی دوبارە كردنەوەوە نەبنە ڕاستی، پێمان باشە بە چەند خاڵێك وەڵام بدەینەوە بۆ ئەوەی ڕای گشتی چەواشە نەكرێت.

 

١. سەرۆكایەتیی ئەم خولەی پەرلەمانی كوردستان، لەو ڕوانگەیەی كە بەئاگا بوو لەوەی قەیرانێكی ئاڵۆزكراوی لە خولی پێشوی پەرلەمانەوە بێ چارەسەركراوی، بە میرات بۆ ماوەتەوە، كە ئەویش قەیرانی سەرۆكایەتیی هەرێم بو، بە میتۆدێكی بونیادی، هەر زوو لە مانگەكانی سەرەتای دەست بەكار بونی، دەستی كرد بە فەراهەم كردنی ئامڕازەكانی چارەسەركردنی ئەم كێشە گەورەیە. بۆیە نزیكەی ساڵێكی رەبەق بێوچان كاری لەم پێناوەدا كرد، هەر لە:

 

ا. كۆبونەوەی بەردەوام لەگەڵ سەرۆكی فراكسیۆنەكان ، كۆبونەوە لەگەڵ لایەنەكانی كێشەكە و، كۆبونەوە لەگەڵ حیزبە سیاسیەكان هەر لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٤وە؛

 

ب. پەسەند كردنی یاسای كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان و ڕاپرسی لە ٢٣/ ٧/ ٢٠١٤ و هەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی كۆمسیارانی كۆمسیۆنەكە لە ٢٣/ ١٢/ ٢٠١٤، بۆ ئەوەی ئامادەكاری بكرێت بۆ هەر هەڵبژاردن و ڕاپرسیەك لە هەرێم؛

 

ج. كار كردن بۆ پەسەند كردنی یاسای ئامادەكردنەوەی پڕۆژەی دەستوری هەرێم كە پڕۆژەكە لە ١٦/ ١٢/ ٢٠١٤ خوێندنەوەی یەكەمی بۆ كرا. بەڵام بەداخەوە ناكۆكیی فراكسیۆنەكان بە هۆی دەستتێوەردانی حیزبی و شەخسی، پەسەندكردنی یاساكەی دواخست بۆ ١٣/ ٤/ ٢٠١٥. بەم پێیەش هەڵبژاردنی لیژنەی دەستوری كەوتە ٢٠/ ٥/ ٢٠١٥؛

 

د. هەوڵ دان بۆ دروست كردنی مەتبەخی سیاسی و یاسایی لە فراكسیۆنە سەرەكیەكانی پەرلەمان بۆ ئامادەكردنی پڕۆژەی هاوبەشی تەوافوقی لەسەر هەمواری یاسای سەرۆكایەتی لە مانگی ئایاری ٢٠١٥؛

 

ه. هاندانی حیزبە سیاسیەكان بۆ گفتوگۆ و ڕێكەوتن لەسەر كێشەی سەرۆكایەتی پێش كۆتایی هاتنی وادەی درێژكراوەی سەرۆكایەتیی هەرێم و، دەرفەتدان بەم وتووێژانە تا ئەوپەڕی ڕادەی توانا.

 

بەڵام بەداخەوە، ئیرادەیەكی حیزبی ڕێگر بو لەبەردەم چارەسەركردنی كێشەی سەرۆكایەتیی هەرێم بە شێوازی دیموكراسی و دەستوری و یاسایی. هەر بۆیە كۆمسیۆن تائێستاش سەرپێ نەخراوە، پرسی دەستور دواخرا، مەتبەخی فراكسیۆنەكانیش بۆ پڕۆژەی هاوبەش پەكخرا و، گفتوگۆی حیزبە سیاسیەكانیش ئێستاشی لەگەڵدا بێت بێ ئەنجام ماوەتەوە. چونكە ئەم ئیرادە حیزبیە كاری كرد بۆ ئەوەی سەرجەم ئەم ڕێكارانە پەكبخرێن بە مەبەستی ئەوەی بخرێینەوە بەردەم تولەڕێی درێژكردنەوەی ماوەی سەرۆكایەتی. (نوسینگەی رۆژنامەوانی سەرۆكی پەرلەمانمان ڕاسپاردوە تا لەچەند ڕۆژی داهاتودا پانۆرامای هەوڵەكانی سەرۆكایەتیی پەرلەمان بۆ چارەسەری پرسی سەرۆكایەتی هەرێم بۆ ڕای گشتی و میدیا بخاتەڕو).

 

٢. كاتێك سەرجەم رێگاكانی تر پەكخران، سەرۆكایەتیی پەرلەمان داوای لە حیزبەكان كرد كە لەڕێی فراكسیۆنەكانیانەوە دیدی خۆیان سەبارەت بە چۆنیەتیی چارەسەری قەیرانی سەرۆكایەتیی هەرێم لە چوارچێوەی پڕۆژە یاسای هاوبەش یان سەربەخۆ، بخەنە بەردەم پەرلەمان. بەم پێیەش پێنج فراكسیۆن، چوار پڕۆژە یاسایان بۆ هەمواری یاسای سەرۆكایەتی پێشكەش كرد، داوامان لە فراكسیۆن وحیزبە سەرەكیەكانی تریش كرد كە دید و پڕۆژەی خۆیان بخەنەڕو. لەبری ئەمە، سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان و جێگرەكەی، ٢٢/ ٦/ ٢٠١٣ لەڕێی نێردراو و تەلەفۆنەوە داوایان لە بەندە و بەڕێز سكرتێری پەرلەمان كرد كە پڕۆژەی فراكسیۆنەكانی تر نەخەینە بەرنامەی كارەوە. هەڵوێستی ئێمە پابەند بون بو بە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمان و، پێشێل نەكردنی مافی یاسایی ئەندامانی پەرلەمان و فراكسیۆنەكانیان بۆ خستنەڕوی پڕۆژەكانیان و، هێشتنەوەی دەرگای كراوە بەسەر هەر پڕۆژەیەكی تریشدا. دەپرسین داخۆ ئەم بەڕێزانەی ئێستا ڕەخنە دەگرن هەڵوێستیان چی دەبو، ئەگەر هاوشێوەی سەرۆكایەتیی خولەكانی ڕابردو، لەسەر داوای سەرۆكی یەك حیزب، پڕۆژە یاسای فراكسیۆن و پەرلەمانتارانمان پشتگوێ بخستایە؟ ئایا ئێستا تۆمەتباریان نەدەكردین بە پێشێل كردنی یاسا و پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمان و، لایەنداری بۆ حیزبێكی دیاریكراو و، ... تاد؟

 

٣. سەرۆكایەتیی ئەم خولەی پەرلەمانی كوردستان، زۆر بە هێمنی و هەستیاری و بەرپرسیارێتیەوە و، بە تەواوی لە چوارچێوەی پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمان، مامەڵەی لەگەڵ پڕۆژە یاساكانی هەمواری یاسای سەرۆكایەتی كرد. لەگەڵ گرتنەبەری هەر هەنگاوێكی یاسایی، دەرفەتی دانوستانی ئاواڵا ئەكردەوە. هەربۆیەش پڕۆسەی یاساكاری سەبارەت بە هەمواری یاسای سەرۆكایەتی لەم خولەی پەرلەمان، لە پێشكەش كردنی یەكەم پڕۆژە یاساوە لە (٢١/ ٥/ ٢٠١٥) تا دانیشتنی پەرلەمان بۆ پەسەند كردنی ڕاپۆرتی لیژنەی یاسایی لە ١٩ی ئابی ٢٠١٥، نزیكەی سێ مانگی خایاند. فەرمون بەراوردی ئەم پڕۆسەیە بكەن بە پڕۆسەی یاساكاری لە خولەكانی پێشوی پەرلەمان. بۆ نمونە پڕۆسەی پەسەند كردنی دو یاسا بۆ درێژكردنەوەی ماوەی ویلایەتی خولی سێی پەرلەمان و سەرۆكی پێشوی هەرێم، لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣، كە لە واژو كردن و پێشكەش كردنی پڕۆژە یاساكان لە لایەن پەرلەمانتارانەوە تا تێپەڕاندنی نایاسایی و ناپەیڕەوییان لە پەرلەمانەوە هەموی چەند كاتژمێرێكی خایاند.

 

٤. زۆر باسی دانیشتنی نائاسایی پەرلەمان لە ١٩ی ئابی ٢٠١٥ ئەكرێت و، بە شێوەیەكی چەواشەكارییانە بە هۆكاری سەرهەڵدانی كێشەكە و پەكخستنی پەرلەمان وەسف ئەكرێت. ئەمە لە كاتێكدایە كە لە دوای ئەو بەروارەشەوە پەرلەمان درێژەیدا بە دانیشتنەكانی و، تا ٧/ ١٠/ ٢٠١٥ شەش دانیشتنی ئاسایی ئەنجامدا. بەڵام دوای بە بنبەست گەیشتنی ٩ كۆبونەوەی پێنج قۆڵی، بە تایبەت دوای دانیشتنی ڕۆژی ٨/ ١٠/ ٢٠١٥ و بێ ئەنجام بونی و، بۆ ڕێگری كردن لە گەڕاندنەوەی پرسی سەرۆكایەتیی هەرێم بۆ پەرلەمان، لە ١٢/ ١٠/ ٢٠١٥ ڕێگری لە ئێمە كرا بۆ چونەوە هەولێر و، پەرلەمان پەكخرا نەك لە دوای ١٩ی ئاب.

 

سەبارەت بە كۆبونەوەی شەوی ١٨ی ئابی نێوان پێنج حیزبەكەش، دیسانەوە كۆبونەوەیەكی بێدەرەنجام بو. پاش ٣ مانگ چاوەڕێ كردنی پەرلەمان بۆ ڕێكەوتنی حیزبەكان، لەو كاتژمێرانەی كۆتایی ماوەی شەرعیەتی سەرۆكایەتیی هەرێم، حیزبەكان نەیانتوانی لەسەر پرسی سەرۆكایەتیی هەرێم بگەنە هیچ دەرەنجامێك. ئەگەر گەیشتون بە هەر دەرەنجامێك و تا ئێستا شاردویانەتەوە، فەرمون ڕایبگەیەنن چۆن پرسەكەیان چارەسەر كرد؟ تەنانەت نەیانتوانی بگەنە هیچ چارەسەرێكی كاتیش بۆ كێشەی نەمانی شەرعیەتی سەرۆكایەتی هەرێم لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٥ تا گەیشتن بە چارەسەری كۆتایی. تەنها لەسەر ئەوە ڕێكەوتن كە دانیشتنی پەرلەمان دوا بخەن!! تەنانەت ڕێك نەكەوتبون لەسەر شێوازی دواخستنی دانیشتنی پەرلەمان.

 

سەرۆكایەتیی پەرلەمان لە ڕۆژی ١٩ی ئاب بۆ نزیكەی ٤ كاتژمێر لە وتووێژی بەردەوام بو لەگەڵ سەرۆكی فراكسیۆنەكان. زۆر بە سادەیی سەرۆكی فراكسیۆنەكان ڕێكنەكەوتن لەسەر دواخستنی دانیشتنی پەرلەمان، هەندێكیان دژی دواخستنی دانیشتنەكە بون، هەندێكیان لەگەڵ دواخستن بون بەڵام ئامادە نەبون بە تەنیا داوای دواخستنی دانیشتنەكە بكەن. هەر بۆیەش هیچ داوایەكی ڕەسمی بۆ دواخستنی دانیشتنەكە پێشكەش بە سەرۆكایەتی نەكرا. سەرۆكایەتیی پەرلەمانیش بۆ پاراستنی بێ لایەنیی خۆی و، نەسەپاندنی هیچ ئیرافەیەكی دەرەوەی پەرلەمان بەسەر پەرلەمانتاران دا، بڕیاریدا دانیشتنەكە ئەنجام بدرێت، بە تایبەت كە دانیشتنەكە نائاسایی بو و لەسەر داوای پەرلەمانتاران بو، نەك دانیشتنێكی ئاسایی لەسەر داوای سەرۆكایەتیی پەرلەمان. حیزبەكان ئەگەر ئەیانویست كۆبونەوەی پەرلەمان دوابخرێت، ئەبو فراكسیۆنەكان ڕازی بكەن بە دواخستنی دانیشتنەكە، لە كاتێكدا كە ئەو شەوە ٥ حیزبەكە هیچ پەرلەمانتارێكیان لە شاندی دانوستانەكانیان دانەنابو و، هەر ئەمەش هۆكاریی توڕەیی فراكسیۆنەكانیان بو.

 

دوای نەبونی نیسابی یاسایی دانیشتنی پەرلەمان، سەرۆكایەتی پەرلەمان بۆ دەرفەتدانەوە بە دانیشتنی حیزبەكان بۆ ڕێكەوتن، ڕاپۆرتی پڕۆژە یاسای هەمواری یاسای سەرۆكایەتیی نەخستەوە بەرنامەی كاری دانیشتنەكانی دواتری پەرلەمان. بەڵام پاش بە بنبەست گەیشتنی گفتوگۆی لایەنەكان، بۆ ڕێگری لە هەنگاوی داهاتوی پەرلەمان، پەكیانخست.

 

٥. باس لەوە ئەكرێت كە پرسی سەرۆكایەتیی هەرێم بەدەست پەرلەمانەوە شكاوە. ئێمە لێرەوە بە هەموانی ڕادەگەیەنین پڕۆژە یاسای هەمواری چوارەمی یاسای سەرۆكایەتیی هەرێم ئێستاش بۆ پەسەند كردنی لە پەرلەمان ئامادەیە، ئەو فراكسیۆنانەی پڕۆژە یاساكانیان پێشكەش كردوە، زۆرینەی پەرلەمان پێك دەهێنن، فەرمون ئێستاش یان ڕیكبكەون لەگەل لایەنەكەی تر، یان با پەرلەمانتارانیان ئامادەی دانیشتنی پەرلەمان بن لە هەر شوێنێكی كوردستان بۆ پەسەند كردنی بە پێی پەیڕەو و یاسای پەرلەمانی كوردستان.

 

٦. هەمو ئەوانەی لەسەرەوە باس كران دەرخەری ئەوەن كە كێشەكە لە پەرلەمان و سەرۆكایەتیەكەی نیە و، بە تایبەت بەندە و برای بەڕێزم شێخ فەخرەدین سكرتێری پەرلەمان،بە هاوكاریی زۆرینەی هەرەزۆری فراكسیۆن پەرلەمانتارانی كوردستان، كارمان بۆ یاساسەروەری و چارەسەری قەیرانی سەرۆكایەتیی هەرێم بە یاسا كرد.

 

ڕاستە، ئێمە ئەزمونمان نیە لە كاری نایاسایی، ئەزمونمان نیە لە گەندەڵی، ئەزمونمان نیە لە پینەوپەڕۆ و چاپلوسی كردن. ئەزمون دەرەنجامی بوێرییە، ئەگینا ئەزمون چ مانایەكی دەبێت ئەگەر ئازایەتی كاركردن بۆ یاساسەروەری و هێنانەكایەی چاكەی گشتیی لەگەڵ نەبێت. ئاخر خۆ ئەزموندار زۆرن لە یاساشكێنی و وێران كردن و ئەنجامدانی گەندەڵی. بەڵێ ئێمە گەنجین و ئەمەش جێی شانازیمانە كە لەم تەمەنەدا ، لەم ساتەوەختە هەستیارەی مێژوی وڵاتمان، شانمان داوەتە بەر بەرپرسیارێتیە گەورەكانی گەلەكەمان. چیدی ئەو ڕۆژگارە تێپەڕی كە تەمەن نیشانەی ئەزمون بێت. ئەزمون خەسڵەتی تایبەتی خۆیی هەیە و، وەك هەر چەمكێكی تر لە دونیای ئەمڕۆدا گۆڕانی بەسەردا هاتوە.

 

هەمو ئەو قسانەی بە پێچەوانەی ئەمەوە ئەكرێن بێ ئینسافیەكی گەورەیە، كە یان لە بێ ئاگایی و نەشارەزاییەوەیە یان لە خۆگێلكردن و هەوڵدان بۆ چەواشەكاریی ڕای گشتی و بۆ شانخاڵی كردنەوە لە بەرپرسیارێتیەوەیە. كێشەكان لای ئێمە نین و لە شوێنێكی ترەوە سەرچاوەیان گرتوە!!

 

بۆ نمونە ئەپرسین ئایا ئەكرێت هەمو ڕێكارێكی دیموكراسی بۆ ئاڵوگۆڕكردنی ئاشتیانەی دەسەڵات پەكبخرێت و ڕێی هەڵبژاردنی گشتنی و هەڵبژاردنی سەرۆكێكی نوێ لە پەرلەمان پەكبخرێت و، بە بیانوی نەبونی سەرۆكی نوێ، بە ناشەرعی سەرۆكەكان بەردەوام بن لە پێگەكانیان و، هەموان ئەشهەدو بیللا بكەن؟ ئایا ئەكرێت هەر حیزبێكی دەسەڵاتدار هەڵوێستی حیزبێكی تری بە دڵ نەبو، بارەگاكانی دابخات و بیانسوتێنێت و، كادیرە هەڵكەوتوەكانیان تیرۆر بكەن و، هەموان بێدەنگی هەڵبژێرن؟ ئایا ئەكرێت تاكە یەك حیزب هەژمونی بەسەر پایتەختدا هەبێت و، ئەگەر كارێك یان پڕۆژەیەكی پەرلەمان یان حكومەت یان هەر وەزارەتێكی بە دڵ نەبو، دایبخات؟ داخۆ هەر بەڕاست ئەگەر هەر بەڕێزێك پۆستی سەرۆكایەتیی هەرێمی بە هەڵبژارن لەناو خەڵكەوە یان لە پەرلەمانەوە بردەوە، یان حیزبێك یان ئیئتیلافێك زۆرینەی هەڵبژاردنی بردەوە، ئایا دەسەڵاتی ڕادەست ئەكرێت؟ تاكەی بە بیانویی ئەزمونەكەمان و ساوایی و ناسكیەكەی، ئێمە ئەبێت چاو لە حوكمی یاسا و شەرعیەتی یاسایی و دیموكراسی بپۆشین و، پینەوپەڕۆ بكەین، بەڵام لەولاشەوە بەبەرچاومانە دونیا پێشدەكەوێت و ئێمەش هەر بەرەودوا؟ بۆ نمونە هەر سەیری ئەو عێراقە بكەن كە ئیددیعای ئەوە ئەكرا چاو لە ئەزمونی هەرێمی كوردستان بكات، لە ناوجەرگەی شەڕی دژی تیرۆردا ئاڵوگۆڕ لە سەرۆكایەتیی ئەنجومەنی وەزیران ئەكرێت، لە پەرلەمانەوە وەزیری بەرگری و دارایی متمانەیان لێوەردەگیرێتەوە، كەس ناتوانێت دەستوەربداتە كاروباری پەرلەمانەوە و پەكی بخات.

 

دیسانەوە ئەپرسین ئایا تاكەی ئەبێت داهاتی ئەم هەرێمە دیار نەبێت؟ ئایا تاكەی نەوت و گاز ئەفرۆشڕێت و، هەندێك دەبنە ملیاردێر و، خەڵكی كوردستانیش برسی و قەرزار ئەكرێن؟ ئایا تاكەی ئەبێت پەیوەندیەكانی هەرێم شەخسی و حیزبی و نهێنی بن؟ كێ لە ئێوە ئاگاداری سەفقە دەیان ساڵیەكانی بواری وزە و ئاسایشن لەگەڵ دەوڵەتانی دراوسێ؟

 

ئەمانە كێشە بنچینەییەكانی وڵاتی ئێمەن بەڕێزان، كە پێویستە پێكەوە بە ئیرادەیەكی بەهێزەوە هەوڵی چارەسەری بنەڕەتییان بدەین، چونكە بەردەوام لە ئێستا و لە داهاتو، لەگەڵ ئەم دەستەیە یان دەستەیەكی تری سەرۆكایەتیی پەرلەمان، لەم خولە یان لە خولێكی تری پەرلەمان، بەیانی یان دە ساڵی تریش، هەر سەرچاوەی ئاڵۆزی و ناسەقامگیریی سیاسی و ئابوریی وڵاتمان ئەبن و، دێنەوە ڕێمان. ئێوە هەموتان باش ئەمە ئەزانن هەر وەك چۆن لە كۆبونەوە دوقۆڵییەكاندا باسی ئەكەن، هەموتان ئەزانن دەستگرتنی بەڕێز مەسعود بارزانی بە كورسیەكەیەوە و، قۆرخكردنی دەسەڵاتی سیاسی و ئابوری سەرچاوەی كێشەكانە. بەڵام ئەگەر جورئەتی سیاسیی باس كردنی ئەمانەتان نیە، تكایە لە شوێنێكی تر پینە و پەڕۆی هەڵویست و كارەكانتان مەكەن. دۆخی هەرێمی كوردستانیش پێویستی بە سەركردەی ئازا و ڕاستگۆ و خاوەن پڕەنسیپ هەیە، نەك شەن كردن لە هەر شوێنێك با هات!!

 

بەڕێزان پێتان خۆش بێت یان نا، بە ئاگاییەوە بێت یان لە بێ ئاگاییەوە، ئەم وتانەتان ئەچێتە خانەی ڕەوایی دان بەو كودەتایەی بەسەر شەرعیەت دا كراوە و، ڕێخۆشكەرن بۆ بەردەوامیدان پێی. بە ڕاستی ئەمەش ئەو گومانەمان لا دروست ئەكات كە ڕەنگە پەكخستنی پەرلەمان، رەزامەندیی بێ دەنگ (چمنی) یان لانی كەم ئاگاداریی هەندێك لایەن و سەركردەی حیزبیشی لەگەڵ بوبێت. لە كاتێكدا كە دەبو هەموان بە یەك دەنگ بێ دودڵی، پەكخستنی پەرلەمان كە ماڵی هەمو هاونیشتیمانیانە بە هەمو دەنگ و ڕەنگ و حیزب و پێكهاتەكانیانەوە، بە تاوانێكی گەورە تەماشا بكەن. دەبو هەموان بە بارزانییان بوتایە كە پەرلەمان تەنها موڵكی تۆ و حیزبەكەت نیە و، مافی پەكخستنیت نیە!!

 

ئێستاش فەرمون با هەمومان جەخت لەسەر ئاڵوگۆڕی ئاشتیانەی دەسەڵات بكەینەوە. ئێمەش لەگەڵتان هاوكار ئەبین با هەر سێ سەرۆكایەتیەكان بە ڕێی دیموكراسی و لە چوارچێوەی یاسا بگۆڕدێن. فەرمون لەپێناو ئاڵوگۆڕی یەكەمجاری ئاشتیانەی پۆستی سەرۆكی هەرێم، لە پێناو هێنانەكایەی حكومەتی نیشتیمانی، كە لە بری شاردنەوەی، داهاتەكان شەفاف بكات و، بەشێوەیەكی دادپەروەرانە بەسەر هاوڵاتیان دا دابەشی بكات، با سەرۆكایەتیی پەرلەمان بگۆڕدرێت. دیسانەوە فەرمون پەسەند كردنی پڕۆژە یاساكانی ئێوە بۆ بە پەرلەمانی كردن و بە سیستەم كردنی هەرێمی كوردستان، چ قوربانیەكی تری پێویستە لە لایەن ئێمەوە، بە وازهێنانیشمانەوە، هەر ئامادەین، بە مەرجێك لە چوارچێوەی یاسادا بن.

 

لە كۆتایی دا بە پێویستی ئەزانم زۆر سوپاسی هەمو ئەو هاوڕێ و هاونیشتیمانیە خۆشەویست و ئازیزانە بكەم كە لەم چەند ڕۆژەی دوایی و، بە درێژایی ماوەی دەستبەكاربونمان لە سەرۆكایەتیی پەرلەمان، پشتیوانیان لێ كردوین بۆ مومارەسە كردنی ئەزمونێكی نوێی حوكمڕانی لە هەرێمی كوردستان. بەڵێن بە هەموان ئەدەین كە هەمو هەوڵی خۆمان بدەین بۆ ئەوەی لە جێی چاوەڕوانیەكانی ئەوان بین. بە هیوای ئەوەی هەموان لە كەشێكی ئارام و دور لە شكاندن و ناوزڕاندن بیروڕا و ڕەخنەكانی خۆمان بخەینە ڕو.

 

هیوادارین ئەگەر هەڵە تێگەیشتنێك هەبوبێت، بەم ڕونكردنەوە بڕەوێتەوە و، ئەمە دواجار بێت ناچار بین لەم بارەیەوە بدوێین.