بنەمای پەرەگراف متمانەیە

لە گۆڕەوە بۆ گۆڕ
سەماوە تا بەغدا؛ وردەكاریی هەڵگرتنەوە و ناسینەوەی تەرمی ئەنفالكراوان

لە گۆڕەوە بۆ گۆڕ
گۆڕە بە كۆمەڵەكەی ژن‌و منداڵانی كورد لە سەماوە كە 23-7-2019 دەست بە هەڵدانەوەی كرا. وێنە؛ وتەبێژی وەزارەتی شەهیدان ناردوویەتی بۆ پەرەگراف.


پەرەگراف – هەڤاڵ زەنگەنە

ئەوەی زۆرینەی خەڵك بینی، دیمەنە پڕ تراژیدیاكەی كۆمەڵكوژی ژنان و منداڵانی كورد بوو، بەڵام هەنگاوە چارەنوسسازەكە لەوە بەدواوە دەستیپێكرد، ئەویش هەڵگرتنەوەی تەرمی نێو گۆڕە بەكۆمەڵەی سەماوە و ناسینەوەیانە.

پڕۆسەیەكی جێی بایەخ بەلای تیمەكانی هەڵگرتنەوەی تەرم و حكومەتی هەرێمی كوردستان و كەسوكاری قوربانیانەوە، دوای ناسینەوەی ئەنفالكراوانی نێو گۆڕەكە و دوبارە بەخاكسپاردنەوەیان، بەكارهێنانی ئەو دۆسیەیە و بەڵگەكانە تا كارەساتەكە لەسەر ئاستی جیهان بە جینۆساید بناسرێت.

"گۆڕە بەكۆمەڵەكان تاكە كارتی بە جینۆساید ناساندنی ئەنفالی كوردە و دەكرێت دنیای دەرەوە بەم كۆمەڵكوژییە ئاشنابكرێـت، باڵیۆزخانە و ڕێكخراوە نێودەوڵەتیەكان‌و میدیا جیهانیەكان بهێنرێنە سەر گۆڕەكان" ئەنوەر سەید عومەر وادەڵێت.

ئەنوەر كە ئەندامی تیمی نیشتیمانی هەڵدانەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكانە لە عێراق بۆ پەرەگراف وتی "لەشوێنی گۆڕەكان حەفرێكی كەم دەكەین، دوای ئەوەی گەیشتە ڕوفات دواتر دایدەپۆشینەوە و دەستنیشانی دەكەین وەك گۆڕی بەكۆمەڵ و دواتر ڕاپۆرت ئامادەدەكرێـت و پلانی هەڵدانەوەی دادەنرێت ئەوەش كۆمەڵێك ڕێكاری خۆی هەیە".

لەو تیمەدا كە نوێنەرانی وەزارەتی كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوانی هەرێمی كوردستان، دەزگای شەهیدانی عێراق و پزیشكی دادوەری بەغدادی تێدایە، ئەندامەكانیان لە پسپۆڕانی پزیشكی ئیسك، ددان، پزیشكی داد، شوێنەوارناس، بایلۆجی، كۆمەڵناس، یاسایی و ڕاگەیاندنكار پێكهاتون، پێشتر خولی پێویستیان بۆ ئەو پڕۆسەیە بینیوە.

"تا ڕوفاتەكان تێكەڵ نەبن كەمترین ئامێر بەكاردەهێنین، دوای ئەوەی هەموو خۆڵەكە لادەبەین هەموو تەرمەكان دەردەكەون، ئینجا تەرم هەڵدەگیرێتەوە؛ هەموو ئێسكەكانیش دیارن و لەناو جلوبەرگەكانیاندایە، تەرم تەرم هەڵدەگیرێنەوە، لەگەڵ جلوبەرگ و هەرشتێك كە لەگەڵ ئەو تەرمەدایە دەكرێتە تورەكەی تایبەتەوە و كۆدی خۆی وەردەگرێـت" بەوتەی ئەنوەر سەید عومەر.

لە پارێزگای سەماوە سێ گۆڕی بە كۆمەڵی ئەنفال هەن، یەكێكیان لە 23ی تەمموزی 2019وە دەست بەهەڵدانەوەی كراو ڕوفاتی 171 كەسی تێدابوو لە ژن و منداڵ، دوو گۆڕەكەی تر بڕیارە دواتر و هەر لەمساڵدا هەڵبدرێنەوە.

گۆڕە بە كۆمەڵەكەی ژن‌و منداڵانی كورد لە سەماوە كە 23-7-2019 دەست بە هەڵدانەوەی كرا. وێنە؛ وتەبێژی وەزارەتی شەهیدان ناردوویەتی بۆ پەرەگراف.

ئەو گۆڕەی هەڵدرایەوە، پەردەی لەسەر چەندین چیرۆكی كۆمەڵكوژی كورد هەڵدایەوە، دیمەنەكان بەلای خەڵكەوە زۆر تراژیدی بون؛ لەوێ تەرمی دایكێك هەیە كە منداڵێكی تازە لەدایكبووی پێچراوەی لە باوەشدایە و شەش منداڵی لە دەوروبەرە و چاوی بەستراوەتەوە، هەمووشیان پێكەوە گولـلەبارانكراون، پێڵاوی لەپێ نەكراوی منداڵ لە گیرفانی دایكیدایە، كۆڵەپشت و جلوبەرگ و پێداویستی منداڵی تازە لەدایك بووی تێدایە.

ئەنوەر دەڵێت لە 12 ساڵی كاركردنیدا هیچ دیمەنێكی تراژیدی بەقەد تەرمەكانی نێو ئەو گۆڕە نەبینیوە، بەوپێیەی مێژوی گۆڕەكەش 31 ساڵە، بەڵگەكان تێكەڵ نەبون و پێناسی باری شارستانی تێدایە كە بە ئاسانی دەخوێندرێتەوە.

ئەو ڕوفاتانەی لە گۆڕەكەدا هەڵگیراونەتەوە، ڕەوانەی بەغدا كراون، بۆ پشكنین و دواتر بە ڕێوڕەسمێك ڕەوانەی هەرێمی كوردستان دەكرێنەوە.

ئەندامەكەی تیمی نیشتمانی هەڵدانەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكان وتی "دوای ئەوەی ڕوفاتەكان كۆدی ناوچە و گۆڕ و تەرم وەردەگرن، وردەكاری دەنوسرێـت و وەسفی كوشتنەكەی دەكرێت و وێنە دەگیرێت، دەنێردرێتە پزیشكی دادوەری بەغداد و لەوێ لەسەر مێزێك دادەنرێت؛ ئێسكەكان لێكدەدرێنەوەو هەموو ئێسكەكانی بەراورد دەكرێت لەگەڵ جەستەیەكی تەواو، نابێـت هیچی كەم بێت، دووبارە وێنە دەگیرێت و سامپڵی‌ ئێسكی لێ وەردەگیرێت".

دوای ئەو پڕۆسەیە، جلوبەرگەكان لە ئێسكەكان جیادەكرێنەوە و دەنێردرێنە مۆنۆمێنتەكان، ئێسكەكانیش كۆدیان پێدەدرێت و دەنێردرێنەوە ناوچەكانی خۆیان تا جارێكیتر بەخاك بسپێردرێنەوە.

كەسوكاری ئەنفالەكان، كە بەشێكیان تا ڕوخانی حوكمی بەعس بە سەرۆكایەتی سەددام حسێن لە 2003دا ئومێدی ئەوەیان هەبوو ڕۆڵە بێسەروشوێنەكانیان لە ژیاندا مابن و بگەڕێنەوە، چەند ساڵێكە تەنیا هیوایان ئەوەیە بە تایبەت تاقانەكانی ئەنفال، نمونەی DNAیان وەربگیرێت و ئەنجامەكەی هەڵبگیرێت، تا كاتی هەڵدانەوە و گەڕانەوەی ڕوفاتی ئەنفالەكان.

گۆڕە بە كۆمەڵەكەی ژن‌و منداڵانی كورد لە سەماوە كە 23-7-2019 دەست بە هەڵدانەوەی كرا.

بەبڕوای شارەزایەكی DNA، ئەو ڕێكارانەی لە پڕۆسەی هەڵگرتنەوەی تەرم و هەڵدانەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكاندا كاری پێدەكرێت "زانستی نییە".

شێرزاد حەسەن ڕەزا، پسپۆڕی مایكرۆبایلۆجی و ناسینەوەی DNA بە پەرەگراف-ی وت "هەڵدانەوەی گۆڕێكی بە كۆمەڵ جیاوازە لە هەڵدانەوەی گۆڕێكی ئاسایی، بەتایبەت ئەم گۆڕانەی ئەنفال كە زیاتر بابەتێكی نەتەوەیی و هەڵگری كەیسێكی تایبەتە بە جینۆسایدی ئەم گەلە، بۆیە ئەگەر بە زانستی مامەڵەی لەگەڵ نەكرێت كۆتا كارتی ناساندنی تاوانی جینۆسایدی ئەم گەلەمان لە كیس دەچێـت".

ئەو زیاتر رونیكردەوە و وتی "سەرەتا دەبێـت لە 30سانتیم سەرەوەی گۆڕەكە سامپڵی خۆڵ وەربگیرێت بۆ ئەوەی بزانین مادەی ئەندامیی تەرمەكانی تێدایە، دواتر لە 70سانتیم دووبارە سامپڵی خۆڵ وەردەگیرێت بۆ ئەوەی بزانین هیچ كەلوپەلێكی وەك (مەمكەمژەی منداڵ و سەعات ...هتد )و مادەیەكی ئەندامی تێدایە تاوەكو بزانرێت ئەم كەسانە لەناو چاڵەكە یان لە دەرەوەی چاڵەكە كوژراون".

"كاتێك دەگەن بە یەكەم تەرم تا دەگەیت بە كۆتا تەرم چەند جارێك دەیپێوین، بۆ ئەوەی قوڵیی چاڵەكە و شێوازی كوشتنەكە بزانین، هەروەها بزانین ئەمانە پۆل پۆل كوژراون یاخود هەموویان پێكەوە كوژراون".

شێرزاد وتیشی "پێویستە شێوازی كەوتنەكەیان و چونێتی بەركەوتنی فیشەكەكان و جۆری چەكەكان لێكۆڵینەوەی لەسەر بكرێت و وێنە بگیرێت، لەگەڵ ئەوەی یەك فیشەك چەند كەسی كوشتووە".

"خۆڵی نێوان تەرمەكان بەشێكە لە تەرمەكان و پێویستە هەڵبگیرێنەوە، چونكە گۆشتەكە تێكەڵ بەو خۆڵە بووە، هەروەها خۆڵی ناو ئێسكەكان بەشی ناوەوەی لاشەی كەسەكەیە و بووەتە خۆڵ، ئەوەش بەشێكە لەتەرمەكان و پێویستە هەمووی هەڵبگیرێتەوە".

بەوتەی شێرزاد خۆڵی ژێر تەرمەكانیش پێویستە لێكۆڵینەوەی لەسەر بكرێـت، تا بزانن مادەی ئەندامیی تەرمەكان تاچەند چووە بە ناخی زەویدا، بەوەش دەتوانن دەستنیشانی ساڵی كوشتنەكە بكەن و بۆ دەستنیشانكردنی تاوانەكە گرنگە.

هەروەها ئاماژەی بە شێوازی مامەڵەكردن كرد لەگەڵ تەرمی منداڵانی قوربانی، بەوپێیەی بۆ بەجینۆساید ناساندنی تاوانەكە زۆر گرنگە، لەگەڵ ئەو سەعات و كەلوپەلانەی لە گۆڕەكەدا هەن، چونكە دەكرێت بزانرێت ماركەكەی چیەو ئەوەش موتابق دەكرێت لەگەڵ ئەو كەلوپەلانەی لە ساڵی هەشتاكاندا هاتۆتە عێراقەوە و دەبێتە بەڵگە بۆ جینۆساید.

گۆڕە بە كۆمەڵەكەی ژن‌و منداڵانی كورد لە سەماوە كە 23-7-2019 دەست بە هەڵدانەوەی كرا.

گۆڕە بەكۆمەڵەكان دوای هەڵدانەوەیان، وەك شێرزاد حەسەن باسیكرد، نابێت بەهیچ شێوەیەك تیشكی خۆر و با لە تەرمەكان بدات، چونكە خۆر گۆڕانكاری بەسەر هەندێك پێكهاتەی ئەندامیدا دەهێنێت و با-كەش خۆڵی دەرەوە تێكەڵی خۆڵی ناو گۆڕەكە دەكات.

ئەو شارەزایەی مایكرۆبایلۆجی و ناسینەوەی DNA پێشنیاریكرد وەزارەتی كاروباری شەهیدان یان دادی عێراق زەوی گۆڕە بەكۆمەڵەكان بكڕێت و تاپۆی بكات، لە سەماوەش بەڕێوەبەرایەتیەكی شەهیدان بكرێـتەوە بۆ پێشوازی لە وەفدە بیانیەكان و بانگهێشتی زانكۆ جیهانیەكان بكرێت تا لێكۆڵینەوە بكەن و پەلە نەكرێت لە هەڵدانەوەی گۆڕەكاندا، "دەكرێت هەر ساڵە و یەك گۆڕ هەڵبدرێتەوە بە شێوازێكی ستاندارد و زانستی".

لە هەرێمی كوردستان لە كۆی 182 هەزار ئەنفالكراو و ئەنفالی بارزانییەكان، تەنیا ڕوفاتی دوو هەزار و 500 ئەنفالكراو لە بیابانەكانی ناوەڕاست و خواروی عێراق هێنراونەتەوە، ئەوەش لە مۆنۆمێنتەكانی تایبەت بە ئەنفال بەخاكسپێردراون.

فوئاد عوسمان، وتەبێژی وەزارەتی كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوان بۆ پەرەگراف وتی "ئەو تەرمانەی لە گۆڕی یەكەم دەرهێنراون براونەتە پزیشكی دادوەری بەغداد بۆ ئەوەی سامپڵی ئێسكیان لێ وەربگیرێت و كۆدی تایبەتیان پێ دەدرێت، بۆ ئەوەی دواتر لەگەڵ سامپلی خوێنی كەسوكاریان بەراورد بكرێت، بەڵام تائێستا سامپڵ لەكەسوكاریان وەرنەگیراوە".

سەبارەت بە تێبینی و ڕەخنەكان لەسەر شێوازی هەڵگرتنەوەی تەرمەكان، فوئاد عوسمان دڵنیایی دەدات لەوەی تیمی هەڵدانەوەی گۆڕەكان كەسانی شارەزان و لەلایەن ڕێكخراوی ICMP خولیان بۆ كراوەتەوە.

شاڵاوەكانی ئەنفال، لە ساڵی 1988 و بۆ ماوەی حەوت مانگ بەردەوام بوو (شوبات بۆ ئەیلول)، لەو ماوەیەدا بە شەش قۆناغ و لە هەشت ناوچەی جیاوازی كوردستان ڕژێمی بەعس زیاتر لە 182 هەزار كەسی بێسەروشوێن كرد و دواتر كۆمەڵكوژكران، جگە لە وێرانكاری هەزاران گوند.

گۆڕە بە كۆمەڵەكەی ژن‌و منداڵانی كورد لە سەماوە كە 23-7-2019 دەست بە هەڵدانەوەی كرا.

 

چیرۆكەكانی ژێر گڵ

مەرگەساتی كۆمەڵكوژی ژنان و منداڵانی كورد لە بیابانەكانی سەماوە

وردەكاریی تیرۆركردنی شەرەفكەندی و هاوڕێكانی
ڕزگاربوویەك ساتەكانی ئەو ڕووداوە دەگێڕێتەوە

"ئەوەی كە ئێستا دەینووسم تەنیا یەك ساتە، ڕووداوێكی چەند چركەییە كە دەبوو ئێستا كەسێكی دی باسی منی كردبا"

چیرۆكە نەبیستراوەكانی شەڕی داعش
پێشمەرگە چۆن زانیاریی لەسەر جموجووڵەكانیان دەستدەكەوت؟

ئێوارەیەكی تەمموزی 2016، محەمەد پەیوەندی دەكات بە فەرماندەیەكی پێشمەرگەوە و زانیاريی پێ دەدات لەسەر كۆكردنەوەی هێز لەنێو داعشەوە  بۆ هێرشكردنە سەر پێشمەرگە.

پێشمەرگەیەكی پارتی وەك شایەتحاڵ 31ی ئاب دەگێڕێتەوە
"بینای پەرلەمان ناونرابوو گەراجی دەبابە"

پێشمەرگەیەكی پارتی كە بەشداری شەڕی 31ی ئابی ساڵی 1996ی كردووە  وردەكاری چۆنێتی هاوكارییەكانی سوپای عێراق دەگێڕێتەوە.

پۆرترەیتی سیاسەتمەدارە ئاشتیخوازەكەی باكوور
ئەحمەد تورك.. ژیانێك بەڕێی زیندانەوە

زۆربەی ساڵەكانی ژیانی لە نێوان زیندان و پەرلەمان و سەرۆكی شارەوانیدا بردووەتەسەر، هەرجارێك زیندانی كرابێت، بۆ هەڵبژاردنی داهاتوو دەنگی زیاتری هێناوە.

لە گۆڕەوە بۆ گۆڕ

2019-08-18 13:24:55


پەرەگراف – هەڤاڵ زەنگەنە

ئەوەی زۆرینەی خەڵك بینی، دیمەنە پڕ تراژیدیاكەی كۆمەڵكوژی ژنان و منداڵانی كورد بوو، بەڵام هەنگاوە چارەنوسسازەكە لەوە بەدواوە دەستیپێكرد، ئەویش هەڵگرتنەوەی تەرمی نێو گۆڕە بەكۆمەڵەی سەماوە و ناسینەوەیانە.

پڕۆسەیەكی جێی بایەخ بەلای تیمەكانی هەڵگرتنەوەی تەرم و حكومەتی هەرێمی كوردستان و كەسوكاری قوربانیانەوە، دوای ناسینەوەی ئەنفالكراوانی نێو گۆڕەكە و دوبارە بەخاكسپاردنەوەیان، بەكارهێنانی ئەو دۆسیەیە و بەڵگەكانە تا كارەساتەكە لەسەر ئاستی جیهان بە جینۆساید بناسرێت.

"گۆڕە بەكۆمەڵەكان تاكە كارتی بە جینۆساید ناساندنی ئەنفالی كوردە و دەكرێت دنیای دەرەوە بەم كۆمەڵكوژییە ئاشنابكرێـت، باڵیۆزخانە و ڕێكخراوە نێودەوڵەتیەكان‌و میدیا جیهانیەكان بهێنرێنە سەر گۆڕەكان" ئەنوەر سەید عومەر وادەڵێت.

ئەنوەر كە ئەندامی تیمی نیشتیمانی هەڵدانەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكانە لە عێراق بۆ پەرەگراف وتی "لەشوێنی گۆڕەكان حەفرێكی كەم دەكەین، دوای ئەوەی گەیشتە ڕوفات دواتر دایدەپۆشینەوە و دەستنیشانی دەكەین وەك گۆڕی بەكۆمەڵ و دواتر ڕاپۆرت ئامادەدەكرێـت و پلانی هەڵدانەوەی دادەنرێت ئەوەش كۆمەڵێك ڕێكاری خۆی هەیە".

لەو تیمەدا كە نوێنەرانی وەزارەتی كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوانی هەرێمی كوردستان، دەزگای شەهیدانی عێراق و پزیشكی دادوەری بەغدادی تێدایە، ئەندامەكانیان لە پسپۆڕانی پزیشكی ئیسك، ددان، پزیشكی داد، شوێنەوارناس، بایلۆجی، كۆمەڵناس، یاسایی و ڕاگەیاندنكار پێكهاتون، پێشتر خولی پێویستیان بۆ ئەو پڕۆسەیە بینیوە.

"تا ڕوفاتەكان تێكەڵ نەبن كەمترین ئامێر بەكاردەهێنین، دوای ئەوەی هەموو خۆڵەكە لادەبەین هەموو تەرمەكان دەردەكەون، ئینجا تەرم هەڵدەگیرێتەوە؛ هەموو ئێسكەكانیش دیارن و لەناو جلوبەرگەكانیاندایە، تەرم تەرم هەڵدەگیرێنەوە، لەگەڵ جلوبەرگ و هەرشتێك كە لەگەڵ ئەو تەرمەدایە دەكرێتە تورەكەی تایبەتەوە و كۆدی خۆی وەردەگرێـت" بەوتەی ئەنوەر سەید عومەر.

لە پارێزگای سەماوە سێ گۆڕی بە كۆمەڵی ئەنفال هەن، یەكێكیان لە 23ی تەمموزی 2019وە دەست بەهەڵدانەوەی كراو ڕوفاتی 171 كەسی تێدابوو لە ژن و منداڵ، دوو گۆڕەكەی تر بڕیارە دواتر و هەر لەمساڵدا هەڵبدرێنەوە.

گۆڕە بە كۆمەڵەكەی ژن‌و منداڵانی كورد لە سەماوە كە 23-7-2019 دەست بە هەڵدانەوەی كرا. وێنە؛ وتەبێژی وەزارەتی شەهیدان ناردوویەتی بۆ پەرەگراف.

ئەو گۆڕەی هەڵدرایەوە، پەردەی لەسەر چەندین چیرۆكی كۆمەڵكوژی كورد هەڵدایەوە، دیمەنەكان بەلای خەڵكەوە زۆر تراژیدی بون؛ لەوێ تەرمی دایكێك هەیە كە منداڵێكی تازە لەدایكبووی پێچراوەی لە باوەشدایە و شەش منداڵی لە دەوروبەرە و چاوی بەستراوەتەوە، هەمووشیان پێكەوە گولـلەبارانكراون، پێڵاوی لەپێ نەكراوی منداڵ لە گیرفانی دایكیدایە، كۆڵەپشت و جلوبەرگ و پێداویستی منداڵی تازە لەدایك بووی تێدایە.

ئەنوەر دەڵێت لە 12 ساڵی كاركردنیدا هیچ دیمەنێكی تراژیدی بەقەد تەرمەكانی نێو ئەو گۆڕە نەبینیوە، بەوپێیەی مێژوی گۆڕەكەش 31 ساڵە، بەڵگەكان تێكەڵ نەبون و پێناسی باری شارستانی تێدایە كە بە ئاسانی دەخوێندرێتەوە.

ئەو ڕوفاتانەی لە گۆڕەكەدا هەڵگیراونەتەوە، ڕەوانەی بەغدا كراون، بۆ پشكنین و دواتر بە ڕێوڕەسمێك ڕەوانەی هەرێمی كوردستان دەكرێنەوە.

ئەندامەكەی تیمی نیشتمانی هەڵدانەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكان وتی "دوای ئەوەی ڕوفاتەكان كۆدی ناوچە و گۆڕ و تەرم وەردەگرن، وردەكاری دەنوسرێـت و وەسفی كوشتنەكەی دەكرێت و وێنە دەگیرێت، دەنێردرێتە پزیشكی دادوەری بەغداد و لەوێ لەسەر مێزێك دادەنرێت؛ ئێسكەكان لێكدەدرێنەوەو هەموو ئێسكەكانی بەراورد دەكرێت لەگەڵ جەستەیەكی تەواو، نابێـت هیچی كەم بێت، دووبارە وێنە دەگیرێت و سامپڵی‌ ئێسكی لێ وەردەگیرێت".

دوای ئەو پڕۆسەیە، جلوبەرگەكان لە ئێسكەكان جیادەكرێنەوە و دەنێردرێنە مۆنۆمێنتەكان، ئێسكەكانیش كۆدیان پێدەدرێت و دەنێردرێنەوە ناوچەكانی خۆیان تا جارێكیتر بەخاك بسپێردرێنەوە.

كەسوكاری ئەنفالەكان، كە بەشێكیان تا ڕوخانی حوكمی بەعس بە سەرۆكایەتی سەددام حسێن لە 2003دا ئومێدی ئەوەیان هەبوو ڕۆڵە بێسەروشوێنەكانیان لە ژیاندا مابن و بگەڕێنەوە، چەند ساڵێكە تەنیا هیوایان ئەوەیە بە تایبەت تاقانەكانی ئەنفال، نمونەی DNAیان وەربگیرێت و ئەنجامەكەی هەڵبگیرێت، تا كاتی هەڵدانەوە و گەڕانەوەی ڕوفاتی ئەنفالەكان.

گۆڕە بە كۆمەڵەكەی ژن‌و منداڵانی كورد لە سەماوە كە 23-7-2019 دەست بە هەڵدانەوەی كرا.

بەبڕوای شارەزایەكی DNA، ئەو ڕێكارانەی لە پڕۆسەی هەڵگرتنەوەی تەرم و هەڵدانەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكاندا كاری پێدەكرێت "زانستی نییە".

شێرزاد حەسەن ڕەزا، پسپۆڕی مایكرۆبایلۆجی و ناسینەوەی DNA بە پەرەگراف-ی وت "هەڵدانەوەی گۆڕێكی بە كۆمەڵ جیاوازە لە هەڵدانەوەی گۆڕێكی ئاسایی، بەتایبەت ئەم گۆڕانەی ئەنفال كە زیاتر بابەتێكی نەتەوەیی و هەڵگری كەیسێكی تایبەتە بە جینۆسایدی ئەم گەلە، بۆیە ئەگەر بە زانستی مامەڵەی لەگەڵ نەكرێت كۆتا كارتی ناساندنی تاوانی جینۆسایدی ئەم گەلەمان لە كیس دەچێـت".

ئەو زیاتر رونیكردەوە و وتی "سەرەتا دەبێـت لە 30سانتیم سەرەوەی گۆڕەكە سامپڵی خۆڵ وەربگیرێت بۆ ئەوەی بزانین مادەی ئەندامیی تەرمەكانی تێدایە، دواتر لە 70سانتیم دووبارە سامپڵی خۆڵ وەردەگیرێت بۆ ئەوەی بزانین هیچ كەلوپەلێكی وەك (مەمكەمژەی منداڵ و سەعات ...هتد )و مادەیەكی ئەندامی تێدایە تاوەكو بزانرێت ئەم كەسانە لەناو چاڵەكە یان لە دەرەوەی چاڵەكە كوژراون".

"كاتێك دەگەن بە یەكەم تەرم تا دەگەیت بە كۆتا تەرم چەند جارێك دەیپێوین، بۆ ئەوەی قوڵیی چاڵەكە و شێوازی كوشتنەكە بزانین، هەروەها بزانین ئەمانە پۆل پۆل كوژراون یاخود هەموویان پێكەوە كوژراون".

شێرزاد وتیشی "پێویستە شێوازی كەوتنەكەیان و چونێتی بەركەوتنی فیشەكەكان و جۆری چەكەكان لێكۆڵینەوەی لەسەر بكرێت و وێنە بگیرێت، لەگەڵ ئەوەی یەك فیشەك چەند كەسی كوشتووە".

"خۆڵی نێوان تەرمەكان بەشێكە لە تەرمەكان و پێویستە هەڵبگیرێنەوە، چونكە گۆشتەكە تێكەڵ بەو خۆڵە بووە، هەروەها خۆڵی ناو ئێسكەكان بەشی ناوەوەی لاشەی كەسەكەیە و بووەتە خۆڵ، ئەوەش بەشێكە لەتەرمەكان و پێویستە هەمووی هەڵبگیرێتەوە".

بەوتەی شێرزاد خۆڵی ژێر تەرمەكانیش پێویستە لێكۆڵینەوەی لەسەر بكرێـت، تا بزانن مادەی ئەندامیی تەرمەكان تاچەند چووە بە ناخی زەویدا، بەوەش دەتوانن دەستنیشانی ساڵی كوشتنەكە بكەن و بۆ دەستنیشانكردنی تاوانەكە گرنگە.

هەروەها ئاماژەی بە شێوازی مامەڵەكردن كرد لەگەڵ تەرمی منداڵانی قوربانی، بەوپێیەی بۆ بەجینۆساید ناساندنی تاوانەكە زۆر گرنگە، لەگەڵ ئەو سەعات و كەلوپەلانەی لە گۆڕەكەدا هەن، چونكە دەكرێت بزانرێت ماركەكەی چیەو ئەوەش موتابق دەكرێت لەگەڵ ئەو كەلوپەلانەی لە ساڵی هەشتاكاندا هاتۆتە عێراقەوە و دەبێتە بەڵگە بۆ جینۆساید.

گۆڕە بە كۆمەڵەكەی ژن‌و منداڵانی كورد لە سەماوە كە 23-7-2019 دەست بە هەڵدانەوەی كرا.

گۆڕە بەكۆمەڵەكان دوای هەڵدانەوەیان، وەك شێرزاد حەسەن باسیكرد، نابێت بەهیچ شێوەیەك تیشكی خۆر و با لە تەرمەكان بدات، چونكە خۆر گۆڕانكاری بەسەر هەندێك پێكهاتەی ئەندامیدا دەهێنێت و با-كەش خۆڵی دەرەوە تێكەڵی خۆڵی ناو گۆڕەكە دەكات.

ئەو شارەزایەی مایكرۆبایلۆجی و ناسینەوەی DNA پێشنیاریكرد وەزارەتی كاروباری شەهیدان یان دادی عێراق زەوی گۆڕە بەكۆمەڵەكان بكڕێت و تاپۆی بكات، لە سەماوەش بەڕێوەبەرایەتیەكی شەهیدان بكرێـتەوە بۆ پێشوازی لە وەفدە بیانیەكان و بانگهێشتی زانكۆ جیهانیەكان بكرێت تا لێكۆڵینەوە بكەن و پەلە نەكرێت لە هەڵدانەوەی گۆڕەكاندا، "دەكرێت هەر ساڵە و یەك گۆڕ هەڵبدرێتەوە بە شێوازێكی ستاندارد و زانستی".

لە هەرێمی كوردستان لە كۆی 182 هەزار ئەنفالكراو و ئەنفالی بارزانییەكان، تەنیا ڕوفاتی دوو هەزار و 500 ئەنفالكراو لە بیابانەكانی ناوەڕاست و خواروی عێراق هێنراونەتەوە، ئەوەش لە مۆنۆمێنتەكانی تایبەت بە ئەنفال بەخاكسپێردراون.

فوئاد عوسمان، وتەبێژی وەزارەتی كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوان بۆ پەرەگراف وتی "ئەو تەرمانەی لە گۆڕی یەكەم دەرهێنراون براونەتە پزیشكی دادوەری بەغداد بۆ ئەوەی سامپڵی ئێسكیان لێ وەربگیرێت و كۆدی تایبەتیان پێ دەدرێت، بۆ ئەوەی دواتر لەگەڵ سامپلی خوێنی كەسوكاریان بەراورد بكرێت، بەڵام تائێستا سامپڵ لەكەسوكاریان وەرنەگیراوە".

سەبارەت بە تێبینی و ڕەخنەكان لەسەر شێوازی هەڵگرتنەوەی تەرمەكان، فوئاد عوسمان دڵنیایی دەدات لەوەی تیمی هەڵدانەوەی گۆڕەكان كەسانی شارەزان و لەلایەن ڕێكخراوی ICMP خولیان بۆ كراوەتەوە.

شاڵاوەكانی ئەنفال، لە ساڵی 1988 و بۆ ماوەی حەوت مانگ بەردەوام بوو (شوبات بۆ ئەیلول)، لەو ماوەیەدا بە شەش قۆناغ و لە هەشت ناوچەی جیاوازی كوردستان ڕژێمی بەعس زیاتر لە 182 هەزار كەسی بێسەروشوێن كرد و دواتر كۆمەڵكوژكران، جگە لە وێرانكاری هەزاران گوند.

گۆڕە بە كۆمەڵەكەی ژن‌و منداڵانی كورد لە سەماوە كە 23-7-2019 دەست بە هەڵدانەوەی كرا.

 

چیرۆكەكانی ژێر گڵ

مەرگەساتی كۆمەڵكوژی ژنان و منداڵانی كورد لە بیابانەكانی سەماوە