بنەمای پەرەگراف متمانەیە

خانەقین خەریكە لە خورما دادەماڵرێت

خانەقین خەریكە لە خورما دادەماڵرێت
سووتانی دارخورماكانی خانەقین


پەرەگراف – دیمەن ئیسماعیل

ڕوداوەكانی ئاگركەوتنەوە و لە ڕەگەوە هەڵكێشانی دارەكان؛ خەریكە ناوبانگی خورما لە خانەقین وەردەگرێتەوە و بە پێچەوانەی جارانەوە، ئێستا ئەو بەرهەمە بەشی ناوخۆی قەزاكەش پڕناكاتەوە.

لە هاوینی ئەمساڵدا، دەیان ڕوداوی كەوتنەوەی ئاگر لە باخەكانی خانەقین ڕویاندا، بە تایبەت دارەكانی خورما زیانی زۆریان بەركەوت.

ئەوەی گومانی لەسەر ڕوداوەكان زیاتر كردووە، بەكارهێنانی شوێنی باخەكانی خورمایە بۆ پڕۆژەی بازرگانی و خانووبەرە، بۆیە چەندین كەمپین و هەڵمەت لە نێویاندا لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان دژی هەنگاوێكی لەو جۆرە، ڕێكخراون.

عەباس ڕەحمان (55 ساڵ)، ماوەی زیاتر لە 30 ساڵە لە خانەقین سەرقاڵی باخەوانییە، بۆ پەرەگراف وتی "دارخورماكان مێژویان بۆ ساڵانی ٨٠٠ـەكان دەگەڕێتەوە، تەمەنی هەندێكیان ٥٠ ساڵ دەبێت، سودی زۆریان بۆ بەرهەمی پرتەقاڵیش هەیە".

بەپێی ئامارێكی ساڵی ڕابردوی بەڕێوەبەرایەتی كشتوكاڵی خانەقین، لە قەزاكە زیاتر لە 15 هەزار بنەداری خورما هەبووە، ئەوەش لەسەر ڕوبەری زیاتر لە 510 دۆنم، كە لەژێر ئەو دارانەشدا پرتەقاڵ و لیمۆ و چەندین بەرهەمی تر هەن.

بەرزی پلەكانی گەرما لە خانەقین، كە دەگاتە سەروو 50 پلەی سیلیزی لە هاویندا، بەوتەی عەباس ڕەحمان وایكرد بەرهەمی تر بەرگە نەگرن، هەربۆیە لە ژێر سێبەری دارخورماكاندا، ڕوێنراون.

"جاران دارخورماكان كەشوهەوایەكی فێنكی بە خانەقین بەخشی بوو، بەڵام ئێستا بوە بە وێرانە، بەشێكی زۆریشی سوتاوە" بەوتەی باخەوانەكەی خانەقین.

لە دوایین ڕوداودا، كە ناڕەزایی زۆری بەدوای خۆیدا هێنا لە نێو چالاكوانانی خانەقیندا، سوتانی باخێكی گەورەی خورما بوو لە گەڕەكی كارێز.

بەوتەی چالاكوانان و ئەوانەی ناڕەزاییان دەربڕی، دەست لە پشت ڕوداوەكانەوە هەبووە، تا شوێنی باخەكە بۆ مەبەستی تر بەكاربهێندرێت.

ئەمیر عەلی، چالاكوانی مەدەنی و ڕۆژنامەنوس لە خانەقین بۆ پەرگراف وتی "لە دوای ڕوداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەرەوە بارودۆخی ئەمنیی ناوچەكە تێكچووە و ئەو حاڵەتانە زۆر بون، سوتانی باخەكان لە زیادبوندایە".

بەوتەی ئەو چالاكوانە، سوتانی باخەكانی خورما دوو هۆكاری هەیە؛ "یەكێكیان ئەوەیە هاوڵاتیان دەیسوتێنن تا حكومەت لێیان بكڕێتەوە و بكرێن بە شوێنی نیشتەجێبون، هۆكاری دووەمیش ئەوەیە ڕوداوەكە سروشتییە و بەهۆی بەرزی پلەكانی گەرماوەیە".

بەپێی ئامارێكی بەڕێوەبەرایەتی ئاگركوژێنەوەی خانەقین، لە هەشت مانگی ئەمساڵدا، 170 دۆنم زەوی سوتاوە، لە نێویاندا 400 بنەدارخورما و 10 باخ.

"لە ساڵی 2014وە تائێستا بەپێی بەدواداچونەكانمان و ئەو ئامارانەی دەستكەوتون 200 حاڵەتی سوتانی باخ هەبووە"، بەوتەی ئەمیر، جگە لەو ڕوداوانەی بەهۆی تیرۆریستان و شەڕی ئەوانەوە ڕویداوە.

چالاكوانانی مەدەنی لە خانەقین، زیاد لە جارێك، داوایان لە هەردوو حكومەتی عێراق و هەرێمی كوردستان كردووە، كێشەی باخەكانی خانەقین چارەسەر بكەن و ڕێگری بكەن لە ڕوداوە دروستكراوەكان.

بەپێی بەدواداچونەكان، جگە لە سوتاندنی باخەكان، سەدان دارخورما لە ڕەگەوە هەڵكێشراون، تا شوێنەكانیان بۆ مەبەستی تر بەكاربهێنرێن.

قەزای خانەقین، چەندین جۆر خورمای هەیە، پێشتر بەو بەرهەمە بەناوبانگ بووە و بەرهەمەكەی ڕەوانەی دەرەوەی قەزاكەش كراوە، بەڵام لە ئێستادا بەشی ناوخۆ پڕناكاتەوە.

سەمیر محەمەد، سەرۆكی ئەنجومەنی قەزای خانەقین بۆ پەرەگراف وتی "نوسراومان ئاڕاستەی ئیدارەی خانەقین كردوە بۆ چارەسەركردنی ڕوداوەكانی سوتانی باخەكانی خورما، بەڵام كێشەكان بەردەوامییان هەیە، بەهۆی تێكچونی بارودۆخی ئەمنیی ناوچەكەوە".

بەوتەی ئەو لێپرسراوەی خانەقین، ئیدارەی ناوچەكە و هێزە ئەمنییەكان ئەوەندەی لە خەمی پاراستنی گیانی خەڵكی قەزاكەدان، نەیانتوانیوە بەدواداچون بۆ ڕوداوەكانی سوتان و لەناوبردنی خورما بكەن.

خانەقین، وەك ناوچەیەكی جێناكۆك لە 2003وە دۆسیەی ئەمنی بەدەست هێزە ئەمنییەكانی حزبە كوردییەكان و حكومەتی هەرێمەوە بوو، تا لە 16ی ئۆكتۆبەری 2017دا هێزە عیراقییەكان گەڕانەوە و پێشمەرگە كشایەوە.

سەرۆكی ئەنجومەنی قەزای خانەقین سەبارەت بە هۆكارێكی تری ڕوداوەكان وتی "دوای بڕینی ئاوی ئەڵوەن لەلایەن ئێرانەوە.. ئاوی باخەكان نەما و وشك بون، حكومەتیش هاوكاری باخەوانانی نەكرد، بۆیە وازیانهێنا لە باخەكان و زۆرێك لە دارخورماكان وشك بون".

بە نێو قەزای خانەقیندا، ڕوباری ئەڵوەن تێدەپەڕێت، كە سەرچاوەكەی لە ئێرانەوەیە و بەهۆی گرتنەوەی لەلایەن ئەو وڵاتە بە ئامانجی پڕكردنی بەنداو، ساڵی ڕابردودا ئاستی ئاوەكەی تا ڕادەی وشكبون دابەزی.

قەزای خانەقین لە پارێزگای دیالە، دەكەوێتە نێوان هەردوو قەزای كفری و مەندەلی، ژمارەی دانیشتوانی لە ڕابردودا گەیشتۆتە زیاتر لە 175 هەزار كەس و خەڵكەكەی لە زۆرینەی كورد پێكهاتون، لەگەڵ كەمینەیەكی عەرەب.

چۆن خۆت دەپارێزیت لە بەربڵاوترین جۆری شێرپەنجە لە كوردستان‌و جیهان؟

پەرەگراف لە زاری "دایكی شێرپەنجە"وە زانیاریی ورد لەبارەی ئەو جۆرەی شێرپەنجە دەخاتە ڕوو، بەتایبەت خۆپشكنین‌و خۆپاراستن.

لە دهۆك هاوسەرگیریی لە ڕێژەیەكدا وەستاوە و تەڵاق بەردەوام هەڵدەكشێت

مامەڵەكانی جیابوونەوە و تەڵاق لەپارێزگای دهۆك، ساڵ بەساڵ لە هەڵكشاندایە بەبێ هیچ زیادبونێك لە ڕێژەی ساڵانەی هاوسەرگیرییدا

شەش كوژراو لە سێ ڕۆژدا؛ لە قەزای زاخۆ دیوەخان ڕۆڵی دادگا دەبینێت

تەنیا لە ماوەی سێ ڕۆژدا، شەش هاووڵاتی لە سەنتەری قەزای زاخۆ كوژراون، هۆكارێكی زۆربوونی ڕوداوەكان دەگەڕێندرێتەوە بۆ باڵادەستیی دیوەخان لە بری دادگا.

نەخۆشخانە لە كەلار و چارەسەر لە سلێمانییە؛ حكومەت گیانی خەڵكەكەی بەلاوە گرنگە؟

لەناو ئۆتۆمبێلی فریاكەوتنەكەدا، تەنیا هاواری ئارام لەكەسوكاری ئەوەبوو؛ ڕێگەنەدەن بمرێت، ئەوكاتەی نەخۆشخانەكانی گەرمیان لە ئاستیدا دەستەوەستان بوون

خانەقین خەریكە لە خورما دادەماڵرێت

2019-09-23 19:53:48


پەرەگراف – دیمەن ئیسماعیل

ڕوداوەكانی ئاگركەوتنەوە و لە ڕەگەوە هەڵكێشانی دارەكان؛ خەریكە ناوبانگی خورما لە خانەقین وەردەگرێتەوە و بە پێچەوانەی جارانەوە، ئێستا ئەو بەرهەمە بەشی ناوخۆی قەزاكەش پڕناكاتەوە.

لە هاوینی ئەمساڵدا، دەیان ڕوداوی كەوتنەوەی ئاگر لە باخەكانی خانەقین ڕویاندا، بە تایبەت دارەكانی خورما زیانی زۆریان بەركەوت.

ئەوەی گومانی لەسەر ڕوداوەكان زیاتر كردووە، بەكارهێنانی شوێنی باخەكانی خورمایە بۆ پڕۆژەی بازرگانی و خانووبەرە، بۆیە چەندین كەمپین و هەڵمەت لە نێویاندا لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان دژی هەنگاوێكی لەو جۆرە، ڕێكخراون.

عەباس ڕەحمان (55 ساڵ)، ماوەی زیاتر لە 30 ساڵە لە خانەقین سەرقاڵی باخەوانییە، بۆ پەرەگراف وتی "دارخورماكان مێژویان بۆ ساڵانی ٨٠٠ـەكان دەگەڕێتەوە، تەمەنی هەندێكیان ٥٠ ساڵ دەبێت، سودی زۆریان بۆ بەرهەمی پرتەقاڵیش هەیە".

بەپێی ئامارێكی ساڵی ڕابردوی بەڕێوەبەرایەتی كشتوكاڵی خانەقین، لە قەزاكە زیاتر لە 15 هەزار بنەداری خورما هەبووە، ئەوەش لەسەر ڕوبەری زیاتر لە 510 دۆنم، كە لەژێر ئەو دارانەشدا پرتەقاڵ و لیمۆ و چەندین بەرهەمی تر هەن.

بەرزی پلەكانی گەرما لە خانەقین، كە دەگاتە سەروو 50 پلەی سیلیزی لە هاویندا، بەوتەی عەباس ڕەحمان وایكرد بەرهەمی تر بەرگە نەگرن، هەربۆیە لە ژێر سێبەری دارخورماكاندا، ڕوێنراون.

"جاران دارخورماكان كەشوهەوایەكی فێنكی بە خانەقین بەخشی بوو، بەڵام ئێستا بوە بە وێرانە، بەشێكی زۆریشی سوتاوە" بەوتەی باخەوانەكەی خانەقین.

لە دوایین ڕوداودا، كە ناڕەزایی زۆری بەدوای خۆیدا هێنا لە نێو چالاكوانانی خانەقیندا، سوتانی باخێكی گەورەی خورما بوو لە گەڕەكی كارێز.

بەوتەی چالاكوانان و ئەوانەی ناڕەزاییان دەربڕی، دەست لە پشت ڕوداوەكانەوە هەبووە، تا شوێنی باخەكە بۆ مەبەستی تر بەكاربهێندرێت.

ئەمیر عەلی، چالاكوانی مەدەنی و ڕۆژنامەنوس لە خانەقین بۆ پەرگراف وتی "لە دوای ڕوداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەرەوە بارودۆخی ئەمنیی ناوچەكە تێكچووە و ئەو حاڵەتانە زۆر بون، سوتانی باخەكان لە زیادبوندایە".

بەوتەی ئەو چالاكوانە، سوتانی باخەكانی خورما دوو هۆكاری هەیە؛ "یەكێكیان ئەوەیە هاوڵاتیان دەیسوتێنن تا حكومەت لێیان بكڕێتەوە و بكرێن بە شوێنی نیشتەجێبون، هۆكاری دووەمیش ئەوەیە ڕوداوەكە سروشتییە و بەهۆی بەرزی پلەكانی گەرماوەیە".

بەپێی ئامارێكی بەڕێوەبەرایەتی ئاگركوژێنەوەی خانەقین، لە هەشت مانگی ئەمساڵدا، 170 دۆنم زەوی سوتاوە، لە نێویاندا 400 بنەدارخورما و 10 باخ.

"لە ساڵی 2014وە تائێستا بەپێی بەدواداچونەكانمان و ئەو ئامارانەی دەستكەوتون 200 حاڵەتی سوتانی باخ هەبووە"، بەوتەی ئەمیر، جگە لەو ڕوداوانەی بەهۆی تیرۆریستان و شەڕی ئەوانەوە ڕویداوە.

چالاكوانانی مەدەنی لە خانەقین، زیاد لە جارێك، داوایان لە هەردوو حكومەتی عێراق و هەرێمی كوردستان كردووە، كێشەی باخەكانی خانەقین چارەسەر بكەن و ڕێگری بكەن لە ڕوداوە دروستكراوەكان.

بەپێی بەدواداچونەكان، جگە لە سوتاندنی باخەكان، سەدان دارخورما لە ڕەگەوە هەڵكێشراون، تا شوێنەكانیان بۆ مەبەستی تر بەكاربهێنرێن.

قەزای خانەقین، چەندین جۆر خورمای هەیە، پێشتر بەو بەرهەمە بەناوبانگ بووە و بەرهەمەكەی ڕەوانەی دەرەوەی قەزاكەش كراوە، بەڵام لە ئێستادا بەشی ناوخۆ پڕناكاتەوە.

سەمیر محەمەد، سەرۆكی ئەنجومەنی قەزای خانەقین بۆ پەرەگراف وتی "نوسراومان ئاڕاستەی ئیدارەی خانەقین كردوە بۆ چارەسەركردنی ڕوداوەكانی سوتانی باخەكانی خورما، بەڵام كێشەكان بەردەوامییان هەیە، بەهۆی تێكچونی بارودۆخی ئەمنیی ناوچەكەوە".

بەوتەی ئەو لێپرسراوەی خانەقین، ئیدارەی ناوچەكە و هێزە ئەمنییەكان ئەوەندەی لە خەمی پاراستنی گیانی خەڵكی قەزاكەدان، نەیانتوانیوە بەدواداچون بۆ ڕوداوەكانی سوتان و لەناوبردنی خورما بكەن.

خانەقین، وەك ناوچەیەكی جێناكۆك لە 2003وە دۆسیەی ئەمنی بەدەست هێزە ئەمنییەكانی حزبە كوردییەكان و حكومەتی هەرێمەوە بوو، تا لە 16ی ئۆكتۆبەری 2017دا هێزە عیراقییەكان گەڕانەوە و پێشمەرگە كشایەوە.

سەرۆكی ئەنجومەنی قەزای خانەقین سەبارەت بە هۆكارێكی تری ڕوداوەكان وتی "دوای بڕینی ئاوی ئەڵوەن لەلایەن ئێرانەوە.. ئاوی باخەكان نەما و وشك بون، حكومەتیش هاوكاری باخەوانانی نەكرد، بۆیە وازیانهێنا لە باخەكان و زۆرێك لە دارخورماكان وشك بون".

بە نێو قەزای خانەقیندا، ڕوباری ئەڵوەن تێدەپەڕێت، كە سەرچاوەكەی لە ئێرانەوەیە و بەهۆی گرتنەوەی لەلایەن ئەو وڵاتە بە ئامانجی پڕكردنی بەنداو، ساڵی ڕابردودا ئاستی ئاوەكەی تا ڕادەی وشكبون دابەزی.

قەزای خانەقین لە پارێزگای دیالە، دەكەوێتە نێوان هەردوو قەزای كفری و مەندەلی، ژمارەی دانیشتوانی لە ڕابردودا گەیشتۆتە زیاتر لە 175 هەزار كەس و خەڵكەكەی لە زۆرینەی كورد پێكهاتون، لەگەڵ كەمینەیەكی عەرەب.