لە گەمارۆخستنەسەرەوە بۆ ڕەوانەکردنی کاروانی هاوکاریی؛ ئایا گۆڕانی بارزانی بەرامبەر ڕۆژئاوای کوردستان وەرچەرخانێکی ستراتیژییە؟

پەرەگراف — بۆ چەندین ساڵ، پەیوەندییەکانی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و ڕۆژئاوای کوردستان بە ئاستەنگ دروستکردن، دوژمنایەتی سیاسی و داخستنی دەروازی سنوریی و ئابڵووقەدان دەناسرایەوە. تەنانەت لە ساڵی ٢٠٢٣دا، ڕێگری لە کاروانە هاوکارییەکان بۆ ڕۆژئاوا کرا لە دەروازەی سنووریی فیشخابوور (سێمالکا)، ئەوەش لە کاتێکدا بوو کە ناوچەکە دوای بوومەلەرزەیەکی وێرانکەر لە دۆخێکی خراپدا بوو. بەڵام ئەمڕۆ، هەمان حیزب نەک ئاسانکاری بۆ هاوکارییە مرۆییەکان دەکات، بەڵکو خۆی وەک  هاوبەشێکی سەرەکیی ڕۆژئاوا پیشان دەدات و کاروانی هاوکاریی خستووەتەڕێ. ئەم جیاوازییە توندە—لە نێوان ئاستەنگەکانی ڕابردوو و هەماهەنگی ئێستا—پێویستی بە وردبوونەوەی زۆر هەیە، بەتایبەت بە لەبەرچاوگرتنی هاوپەیمانێتییە ناوچەییەکان و هاوکێشە ستراتیژییەکانی پارتی دیموکرات.

پەیوەندییە ئاڵۆزەکانی پارتی لەگەڵ ڕۆژئاوا و هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) هەرگیز لە بۆشاییدا نەبووە؛ بەڵکو بە قووڵی لە ژێر کاریگەریی پەیوەندییە بەهێزە سیاسی، ئابووری و ئەمنییەکانی ئەو پارتەدایە لەگەڵ تورکیا. ئەنقەرە هەمیشە وەک هەڕەشەیەکی بوونگەرایی سەیری هەسەدەی کردووە و لەگەڵ پەکەکەدا هاوتای کردووە و بە ئاشکرا داوای هەڵوەشاندنەوەی دەکات. ڕەجەب تەیب ئەردۆغان دوژمنایەتی خۆی بۆ بەڕێوبەرایەتی خۆسەر لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا نەشاردووەتەوە، لە کاتێکدا هاوکات خۆی وەک پشتیوانێکی سەرسەختی ئەحمەد شەرع و گروپە چەکدارەکانی دژ بە هەسەدە پیشان داوە.

لەناو ئەم چوارچێوە ناوچەییەدا، چەندین جار داخستنی دەروازەی فیشخابوور لەلایەن پارتییەوە وەک کارێکی سیاسی لە بەرژەوەندی تورکیا لێکدەدرایەوە. لە کاتی گەمارۆ، پەرەسەندنی سەربازی و فریاگوزارییە مرۆییەکاندا، ڕۆژئاوا نەک هەر لەلایەن دەوڵەتە دوژمنەکانەوە گۆشەگیر کرا، بەڵکو لەلایەن پارتێکی کوردیشەوە کە کۆنتڕۆڵی گرنگترین دەروازەی دەکرد بۆ جیهانی دەرەوە.

بوومەلەرزەکەی ساڵی ٢٠٢٣ ساتێکی یەکلاکەرەوە بوو. لە کاتێکدا ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و خۆبەخشانی سەرتاسەری کوردستان—بەتایبەت لە سلێمانی—بڕێکی زۆر هاوکارییان بۆ ڕۆژئاوا کۆکردەوە، پارتی ڕێگری کرد بیپەڕێننەوە. لەو کاتەدا، هەستی گشتی ڕوون بوو: هاوسۆزییەکی گەورەی کورد بۆ خەڵکی ڕۆژئاوا هەبوو، بەڵام جارێکی تریش، ئاستەنگ بەسەر هاوپشتیی کوردیدا سەرکەوت.

ئاساییکردنەوە لە ژێر بارودۆخە نوێیەکانی ناوچەکەدا

شایانی باسە کە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥، کاتێک پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا چووە قۆناغێکی نوێوە، پەیوەندییەکانی نێوان پارتی بە سەرۆکایەتی بارزانی و ڕۆژئاواش بەرەو جۆرێک لە ئاساییکردنەوە چوون. هەندێک لە چاودێران پێیان وایە ئەم گۆڕانکارییە خۆڕسکانە دروست نەبووە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی ڕۆڵێکی ستراتیژییە کە لەلایەن تورکیاوە بە بارزانی دراوە، بۆ ئەوەی وەک ناوبژیوانێک کار بکات، لە کاتێکدا ئەنقەرە بەبێ گۆڕینی هەڵوێستە بنەڕەتییەکەی لەسەر هەسەدە، خەریکی داڕشتنەوەی سیاسەتە ناوچەییەکانی خۆیەتی.

ئەگەر ئەم لێکدانەوەیە ڕاست بێت، دەکرێت پەیوەندییەکانی ئێستای پارتی لەگەڵ ڕۆژئاوا کەمتر پەیوەندی بە ئاشتەواییەوە هەبێت و زیاتر پەیوەندی بە "ئەرکێک"ـەوە هەبێت—وەک کەناڵێکی کۆنترۆڵکراو کە تورکیا لە ڕێگەیەوە کاروباری کورد لە دەرەوەی سنوورەکانی بەڕێوە دەبات، بەبێ ئەوەی دەستبەرداری دۆکتۆرینە ئەمنییە سەرەکییەکەی ببێت.

لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، دەزگای خێرخوازیی بارزانی (BCF) ٦٧ بارهەڵگر هاوکاری خۆراک و کەلوپەلی دیکەی بۆ ڕۆژئاوا نارد، لەگەڵ ١٥٠ کارمەند بۆ سەرپەرشتیکردنی دابەشکردنەکە. ئەم هەنگاوە لە کاتی شەپۆلێکی نوێی ئاوارەبوون بەهۆی هێرشی گروپە چەکدارەکانی سەر بە حکومەتی سووریا دێت، کە سەدان خێزانیان ناچار کردووە بەرەو قامیشلۆ ئاوارەببن لە بارودۆخێکی مرۆیی سەختدا.

ئەم پەرەسەندنە هاوکاتە لەگەڵ شەپۆلێکی بێوێنەی یەکڕیزی کورد. خۆپیشاندان بۆ پشتیوانی ڕۆژئاوا لە سەرتاسەری کوردستان و لە ناو ڕەوەندی کوردی لە ئەوروپا سەری هەڵداوە، لە کاتێکدا سەرنجی نێودەوڵەتیش زیاتر چووەتە سەر دۆخی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە.

لە کەشێکی سیاسی ئاوادا، وەرچەرخانەکەی پارتی پرسیارێکی حەتمی دەوروژێنێت: ئایا ئەم پارتە وەڵامی پێویستییە مرۆییەکان دەداتەوە—یان خۆی لەگەڵ ساتێکدا دەگونجێنێت کە تێیدا دژایەتیکردنی ڕۆژئاوا لە ڕووی سیاسییەوە ئیدی بەرگری لێ ناکرێت؟

دامەزراوەکانی دەوڵەت لە خزمەت دەزگای خێرخوازیی بارزانیدا

دوای دەستپێکردنی کەمپەینی هاوکارییەکە، تەواوی دەزگاکانی حکومەت لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی پارتیدا بۆ پشتیوانی لە دەزگای خێرخوازیی بارزانی خرانە گەڕ. پارێزگاکان، دەزگا ئەمنییەکان و دەسەڵاتە خۆجێییەکان بە کردەیی خرانە خزمەت یەک دامەزراوەی خێرخوازییەوە کە هیی بنەماڵەی بارزانییە.

ئەم ئاستە لە بەکارهێنانی دامەزراوەیی، جیاوازییەکی زۆری هەیە لەگەڵ ڕابردوودا، کە تێیدا ڕێگری لە ڕێکخراوە ناحکومییەکانی دیکە دەکرا دەستیان بە هەمان ئاسانکاری بگات. لەبری ڕێگەدان بە وەڵامدانەوەیەکی مرۆیی فرەڕەهەند، دەزگاکانی دەوڵەت بەکارهێنران بۆ چڕکردنەوەی کۆکردنەوە و ناردنی هاوکارییەکان تەنها لە ژێر ناوی (BCF).

لە بەیاننامەیەکی هاوبەشدا کە لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ دەرکرا، پارێزگارەکانی هەولێر و دهۆک، لەگەڵ ئیدارە سەربەخۆکانی سۆران و زاخۆ ڕایانگەیاند: "هەموو سنوورە ئیدارییەکانمان کەمپەینەکانمان دەستیان بەکار کردووە و هاونیشتیمانییانمان بەشدارییەکی گەرم و گوڕییان هەیە و بەردەوام دەبین. هەموو وردەکاری هاوکارییەکان لەلایەن دەزگای خێرخوازی بارزانی لەداهاتوودا بڵاو دەکرێنەوە و کەل و پەل و پێداویستییەکان لەلایەن تیمەکانی دەزگا دەبرێنە ڕۆژئاوای کوردستان".

بەیاننامەکە بە کردەیی دەزگای خێرخوازیی بارزانیی وەک تاکە کەناڵی شەرعی بۆ کاری مرۆیی ناساند، ئەمەش نیگەرانییەکانی دەربارەی بەسیاسیکردنی هاوکارییەکان، شەفافیەت، و بەکارهێنانی سەرچاوەکانی دەوڵەت بۆ باشکردنی وێنەی گشتی دەزگاکە-هەروەها پارتی- زیاتر کرد.

تورکیا، هەسەدە، و ناکۆکییەکی چارەسەرنەکراو

سەرەڕای ئەم هەنگاوانە، ناکۆکییە سەرەکییەکە بە چارەسەرنەکراوی ماوەتەوە. پارتی خاوەنی یەکێک لە نزیکترین پەیوەندییەکانە لەگەڵ تورکیا، لە کاتێکدا ئەنقەرە بە بێ دوودڵی سوورەلەسەر هەڵوەشاندنەوەی هەسەدە.

ئەمەش چەند پرسیارێکی بنەڕەتی دەوروژێنێت:

ئایا پارتی ئامادەیە پەیوەندییە ستراتیژییەکەی لەگەڵ تورکیا بخاتە مەترسییەوە لە پێناو ڕۆژئاوا و هەسەدەدا؟

یان پێی وایە دەتوانێت پەیوەندییەکەی لەگەڵ ئەنقەرە بەکاربهێنێت بۆ نەرمکردنەوە—یان گۆڕینی—هەڵوێستی تورکیا؟

ئەگەر وابێت، ئایا پارتی لە ڕاستیدا خاوەنی ئەو فشارە سیاسییەیە کە کاریگەری لەسەر سیاسەتێک دابنێت کە ئەردۆغان وەک ئەولەویەتێکی ئاسایشی نیشتمانیی وڵاتەکەی پێناسەی کردووە؟

تا ئێستا بەڵگەیەک نییە کە نیشانی بدات هەڵوێستی تورکیا گۆڕاوە، یان پارتی بە ئاشکرا دژی داواکارییەکانی ئەنقەرە بۆ هەڵوەشاندنەوەی هەسەدە وەستابێتەوە. بەبێ بەڵگەی لەو شێوەیە، ئەم هەڵوێستەی ئێستای پارتی مەترسی ئەوەی لەسەرە تەنها وەک "نمایش" دەربکەوێت—کە ئاراستەی ڕای گشتی کورد کراوە نەک ئەو لایەنە ناوچەییەی کە بەرپرسیارە لە مەترسییەکانی سەر ڕۆژئاوا.

بەڕێوەبردنی وێنەی گشتی و تەماحی سیاسی

لە هەمان کاتدا، مەسعود بارزانی چالاکییە دیپلۆماسییەکانی لەسەر دۆسیەی سووریا زیاد کردووە، لەوانە میوانداریکردنی کۆبوونەوەکان بە بەشداری مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی هەسەدە، و گفتوگۆ لەگەڵ لایەنە سوورییەکان. ئەم هەنگاوانە لەگەڵ تەماحی لەمێژینەی بارزانی دەگونجێن کە وەک "مەرجەع"ـێکی کوردی بناسرێت—سەرکردەیەکی باڵای سیاسی کە توانای ناوبژیوانی لەودیو سنوورەکانی هەبێت.

بەڵام ئەم تەماحە بەر یادەوەرییە سیاسییەکان دەکەوێت. بۆ زۆرێک لە کورد، بەتایبەت لایەنگرانی ڕۆژئاوا، وێنەی پارتی وەک "پاسەوانی دەروازەکە" کە گۆشەگیرییەکەی دەسەپاند، هێشتا کاڵ نەبووەتەوە. هاوکارییە مرۆییەکانی ئەمڕۆ ناتوانن ساڵانێک لە داخستنی دەروازەکان بسڕنەوە، هەروەها دیپلۆماسییەکی ڕەمزییش ناتوانێت ببێتە جێگرەوەی هەڵوێستێکی ڕوون لەسەر شەرعییەت و داهاتووی هەسەدە.

تاقیکردنەوەیەک لەودیو هاوکارییە مرۆییەکانەوە 

لە کۆتاییدا، متمانەپێکردنی وەرچەرخانەکەی پارتی بەرەو ڕۆژئاوا بە کاروانی هاوکارییەکان ناپێورێت، بەڵکو بە بەردەوامی و ئامادەیی بۆ سەرکێشی سیاسی دەپێورێت. ئایا فیشخابوور لە قەیرانەکانی داهاتوودا بە کراوەیی دەمێنێتەوە؟ ئایا پارتی بە ئاشکرا دژی هەوڵەکانی هەڵوەشاندنەوەی هەسەدە دەوەستێتەوە؟ ئایا پەیوەندییەکانی لەگەڵ تورکیا بۆ بەرگریکردن لە ڕۆژئاوا بەکاردەهێنێت—یان بەردەوام دەبێت لە خۆدزینەوە لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئەنقەرە؟

بەبێ وەڵامێکی ڕوون، مەترسی ئەوە هەیە ئەم هەماهەنگییەی ئێستا تەنها وەک گۆڕینی تاکتیک بێت نەک وەرچەرخانێکی ستراتیژی ڕاستەقینە. لە ساتێکدا کە یەکڕیزیی کورد لە خوارەوە—لە ڕێگەی هاوپشتی جەماوەری و خۆپیشاندانەکانەوە—دروست دەبێت، پارتی ڕووبەڕووی تاقیکردنەوەیەکی یەکلاکەرەوە بووەتەوە: ئایا ئامادەیە هاوپەیمانێتییە ناوچەییەکانی لەگەڵ هەستی گشتی کورددا یەکبخات، یان تەنها دەیەوێت پەیامەکانی بگۆڕێت و هەمان سیاسەتی بنەڕەتی بپارێزێت؟.