عێراق و تورکیا ڕێککەوتنى یەکساڵیى هەناردەکردنى نەوتیان واژوو کرد‏

01-08-2026 04:18

پەرەگراف - عێراق و تورکیا ڕێککەوتنى یەکساڵیى هەناردەکردنى نەوتیان واژوو کرد. عێراق هەناردەى نەوت "بەلاى کەمەوە ‏بۆ ٧٥٠ هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا" زیاد دەکات و بۆ ئەوەش پشت بە زیادکردنى بەرهەمهێنانى نەوتى هەرێمى ‏کوردستان دەبەستێت. ‏

ڕێککەوتنەکە ئێوارەى ئەمڕۆ شەممە ٠١-٠٨-٢٠٢٦، بە سەرپەرشتیى باسم محەمەد خوزەیر، وەزیرى نەوتى ‏عێراق و ئاڵپئەرسەلان بایراکتار، وەزیرى وزە و سامانە سروشتییەکانى تورکیا، لەنێوان هەردوو کۆمپانیاى ‏بەبازاڕکردنى نەوتى عێراق (سۆمۆ) و کۆمپانیاى نەوتى باکوور لەلایەک و کۆمپانیاى (بۆتاش) ـى تورکى واژوو کرا.

وەزارەتی نەوتى عێراق لەبارەى ڕێککەوتنەکەوە دەڵێت "ڕێککەوتننامەی گواستنەوە و ‏بارکردنی نەوتی خاوی عێراق لە ڕێگەی بۆریی عێراق-تورکیا بۆ بەندەری جەیهانی تورکی" لەگەڵ ‏لایەنی تورکی واژوو کرا. ‏

وەزیری نەوتى عێراقش ڕایگەیاند "ماوەی ئەم ڕێککەوتننامەیە یەک ساڵە، تا ئەو کاتەی ‏ڕێککەوتننامەیەکی گشتگیر دەکرێت کە چەندین کەرتی جیاواز لەوانە نەوت، کارەبا و سەرچاوە ‏ئاوییەکان دەگرێتەوە". ‏

ڕێککەوتنى گواستنەوەى نەوتى عێراقە لە ڕێگەى بۆرییەکەوە بۆ تورکیا و پاشان بازاڕەکانى جیهان، بۆ یەکەم جار ‏لە ساڵى ١٩٧٣ واژوو کراوە، دواى درێژکرندەوەى لە ساڵى ٢٠١٠، لە ٢٧ـى تەمووزى ئەمساڵدا ماوەکەى کۆتایى ‏هات و تورکیا ئامادە نەبوو جارێکى دیکە درێژى بکاتەوە. ‏

لە ئێستادا نەوتى هەرێمى کوردستان و کەرکووک بە بۆرى هەناردەى بەندەرى جەیهانى تورکى دەکرێت، بۆ ‏زیادکردنى بڕەکەى بۆ ٧٥٠ هەزار بەرمیلى ڕۆژانە، عێراق پشت بە زیادکردنى بەرهەمهێنانى نەوتى هەرێمى ‏کوردستان و گواستنەوەى نەوتى شوێنەکانى دیکە بۆ بۆرییەکە دەبەستێت، ئەمەش لەپێناو چارەسەرى بەشێک لەو ‏کورتهێنانەى داهات کە بەهۆى کەمبوونەوەى هەناردەى نەوتەکەى لە ئەنجامى داخستنى گەرووى هورمز دروست ‏بووە. ‏

ئاڵپئەرسەلان بایراکتار، وەزیرى وزە و سامانە سروشتییەکانى تورکیا، دەڵێت "بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی نوێی ‏درێژخایەن بۆ ئەم بۆرییەی کە نزیکەی نیو سەدەیە وەک ڕێڕەوێکی ستراتیژیی وزە لەنێوان هەردوو وڵاتدا ‏خزمەت دەکات، بەردەوامە". ‏

بایراکتار، بۆرییەکە و ئەم ڕێککەوتنە نوێیە، لە ڕووی ئاسایشی دابینکردنی وزەی ناوچەیی و جیهانییەوە، بە ‏‏ "خاوەن پێگەیەکی ستراتیژیی گرنگ لە هەموو کاتێک" ناو دەبات. دەشڵێت "ئامانجمان ئەوەیە؛ بە بەکارهێنانی ‏تەواوی توانای ئەم ژێرخانە بەهێزە، جگە لە نەوتی عێراق، سەرچاوەکانی وزەی ناوچەکەش لە ڕێگەی جەیهانەوە ‏بگەیەنینە بازاڕەکانی جیهان و هاوکارییەکی گشتگیر و درێژخایەن بهێنینە دی، کە دەروازەی قۆناغێکی نوێ لە ‏هاوبەشیی وزەی نێوان تورکیا و عێراقدا بکاتەوە". ‏

سەلیم ڕوکابی، وتەبێژی وەزارەتی نەوتى عێراق، بە ئاژانسى هەواڵى عێراقى ڕاگەیاندووە کە گەیشتن بە ‏هەناردەى ڕۆژانەى ٧٥٠ هەزار بەرمیل نەوت، لەسەر ئەرزی واقیع بەندە بە چەند هۆکارێکەوە، لەوانە: ‏‏باشتربوونی دۆخی ئەمنیی هەرێمی کوردستان، گەڕانەوەی کۆمپانیا بیانییەکان بۆ سەر کارەکانیان، ‏‏دەستپێکردنەوەی بەرهەمهێنان لە کێڵگەکانی هەرێم، هەروەها گواستنەوەی نەوتی کێڵگەکانی ‏باشووری عێراق ‏بەرەو باکوور بۆ ناو بۆرییەکە. ‏

ڕوکابی دەشڵێت، ئەم ڕێککەوتنە کاتییە، دەبێتە پێشەکییەک بۆ ڕێککەوتنێکی گشتگیرتر کە لە ‏ئایندەدا توانای ‏هەناردەکردن بۆ زیاتر لە یەک ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا بەرز دەکاتەوە، ئەوەش ‏دوای تەواوکردنی بۆرییە ‏نوێیەکەی "بەسڕە - حەدیسە - کەرکووک - جەیهان". ‏