ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكان ئیدانەی "سەركوتی" خۆپیشاندانەكەی دهۆك دەكەن

20-05-2020 07:41
دیمەنەكانی خۆپیشاندانەكەی دهۆك

پەرەگراف

ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكانی بواری مافی مرۆڤ و ئازادیی ڕادەربڕین، ئیدانەی هەڵسوكەوتی هێزە ئەمنییەكان و دەسەڵاتدارانی شاری دهۆكی هەرێمی كوردستان دەكەن بەرامبەر بە خۆپیشاندانی مامۆستایان و فەرمانبەرانی ئەو شارە.

ڕۆژی شەممە، 16ی ئایاری 2020، سەرباری فشارو هەڕەشەی هێزە ئەمنییەكان‌و هەڵكوتانەسەر ماڵی چالاكان‌و دەستگیركردنیان، مامۆستایان و فەرمانبەران گردبوونەیەكی ناڕازییان ئەنجام دا، بەڵام هێزە ئەمنییەكان هێرشیان كردەسەر گردبوونەوەكەو دەیان ئامادەبوو و بەپرسی حیزبی‌و چەند ڕۆژنامەنووسێكیان دەستگیر كرد.

"دەسەڵاتدارانی حكومەتی هەرێمی كوردستان بزمارێكی دیكەیان دا لە تابووتی ئازادی ڕادەربڕین لە عێراق و دەیان كەسیان دەستگیركرد بۆ لەباربردنی خۆپیشاندانێكی ناڕەزاییانە"، ڕێكخراوی جیهانیی چاودێریی مافی مرۆڤ (هیومان ڕایتس وۆچ) بەم شێوەیە ڕاپۆرتەكەی بەناونیشانی "دەسەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان سەركوتی خۆپیشاندەران دەكەن" دەستپێكردووە لەبارەی خۆپیشاندانەكەی دهۆكەوە.

ڕێكخراوەكە ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات هەرچەندە داواكردنی مۆڵەت بۆ پیشاندان و گربوونەوەی ئاشتیانە پێچەوانەی یاسای نێودەوڵەتییە بۆ مافی خۆپیشاندان، بەڵام ڕێكخەرانی خۆپیشاندانەكە لە ڕۆژی 13ی ئایارەوە داوای مۆڵەتیان كردووە و وەڵام نەدراونەتەوە، بەپێی یاساكانی هەرێمی كوردستانیش ئەگەر دوای 48 كاتژمێر وەڵام نەدرێتەوە، ئەوا خۆپیشاندانەكە ڕێگەپێدراوە.

هیومان ڕایتس وۆچ باس لەوەش دەكات كە لە ڕۆژی پێش خۆپیشاندانەكەدا هێزە ئەمنییەكان چەندین كەسیان دەستگیركردووە و هەڵیانكوتاوەتەسەر ماڵی دوو كەسیش، هاوكات لە ڕۆژی خۆپیشاندانەكەیشدا لە نزیك پاركی ئازادی، كە شوێنی دیارییكراوی خۆپیشاندانەكە بووە، بازگە دانراوە و دەیان كەس دەسگیركراون كە هەشت ڕۆژنامەنووسیان تێدابووە، بەشی زۆری ئەوانەش چەند كاتژمێرێك دواتر ئازادكراون.

لە وەڵامی دیندار زێباری، بەرپرسی لیژنەی وەڵامدانەوەی راپۆرتە نێودەوڵەتییەكان لە حكومەتی هەرێمی كوردستان و بەرپرسانی پارێزگای دهۆك كە باس لە بوونی لایەنگری لایەنە سیاسییەكان دەكەن لە ناو خۆپیشاندانەكانی دهۆك، ڕاپۆرتەكەی ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكە دەنووسێت: "ئەگەر ئەو تۆمەتانە ڕاستیش بن، چ كێشەیەكی تێدایە؟ لە كەیەوە نایاساییە كە خۆپیشاندەر مەیلی سیاسیی هەبێت؟ ئەم لێدوانانە مەترسیدارە و هێمایە بۆ ئەوەی كە لە هەرێمی كوردستانی عێراق ڕێگەت پێ نادرێت بە ئاشكرا گوزارش لە بیروبۆچوونە سیاسییەكانت بكەیت گەر پێچەوانەی بۆچوونی دەسەڵاتدارانی ناوچەكە بێت."

نووسەری راپۆرتەكەی هیومان رایتس وۆچ ئەوەش دەخاتە ڕوو، لە ماوەی چوار ساڵی ڕابردوودا زیاد لە 12 جار لەگەڵ بەرپرسانی هەرێمی كوردستان دانیشتووە و ئەوان هەمیشە ستایشی پابەندبوون بە مافەكانی مرۆڤیان كردووە "بە پێچەوانەی بەغداوە" دەشڵێت: "بەڵام ئەم ڕووداوە دەریدەخات كە هەرێمی كوردستان شوێنێك نییە بۆ گردبوونەوەی ئاشتیانە و ئازادیی ڕادەربڕین."

لە لایەكی دیكەوە كۆمیتەی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی ڕۆژنامەنوسان (CPJ) سەركۆنەی دەستگیركردنی‌ هەشت ڕۆژنامەنوس دەكات كە ڕووماڵی خۆپیشاندانەكەی دهۆكیان كردووە.

كۆمیتەكە لەڕاگەیەندراوێكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە ڕۆژی 16ی ئایار، هێزی ئاسایش لەشاری دهۆك لانیكەم 8 ڕۆژنامەوانی دەستگیركردووە كە بۆ میدیاكانی یەكگرتوی ئیسلامی كوردستان‌و یەكێتی نیشتمانی كوردستان كاردەكەن.

ئازاد موختار پەیامنێری كەناڵی سپـێدەیەو یەكێك بووە لەدەسـتگیركراوەكان، دەڵێت، هەر كە لەئۆتۆمبیلەكەیان دابەزیبون بۆ ڕوماڵكردنی خۆپـیشاندانەكە، یەكسەر هێزەكانی ئاسایش دەسـتیانگرتووە بەسەر كەلوپەلەكانیانداو تۆمەتباریانكردون بەوەی تێكدەرو ئاژاوەگێڕن.

هەروەها ئەو پەیامنێرە دەڵێت: "لەسەرەتادا تیمەكەی كەناڵی سپـێدەیان دەستگیرنەكرد، چاوەڕێمان دەكرد كەلوپەلەكانمان بدەنەوە، بەڵام دواتر دەسـتگیریان كردین‌و بردیانین بۆ بنكەی پـۆلیس‌و لەكاتژمێر 3:30 هەتا 9ی شەو لەوێ هێڵراینەوە. داوایان لێكردین لەسەر شایەتی خۆمان واژو بكەین، بەڵام نەمانكردو داوامانكردن پارێزەری خۆمان ببینین بەر لەوەی هەر شتێك واژو بكەین. هەوڵیاندا بمانترسێنن‌و گوتیان دەتوانن ناچارمان بكەن 10 شایەتی ئیمزا بكەین بەبێ ئەوەی پارێزەری خۆمان ببینین. لەكۆتایـیدا واژومان كردو ئازادكراین‌و كەلوپەلەكانیان داینەوە."

عەبدولكەریم ئەحمەد، بەڕێوەبەری گشتی كەناڵی سپـێدە دەڵێت، تیمی كەناڵەكەیان بەشداریـیان لەخۆپـیشاندانەكە نەكردبوو تەنیا بۆ ڕوماڵكردن لەوێ بون.

ڕەمەزان ئەرتیسی كە پارێزەری ژمارەیەك لەڕۆژنامەوانەكانە بە CPJ وتووە، ڕۆژنامەوانەكان لەگەڵ مامۆستاو چالاكوانەكان برانە بەردەم دادگا بەپێی ماددەی 11 لە یاسای تایبەت بەڕێكخستنی خۆپـیشاندان. بەپـێی یاساكان دەبێت بەر لەهەر خۆپـیشاندانێك مۆڵەت لە وەزارەتی ناوخۆ وەربگیرێت.

ناوبراو ڕاشیگەیاندووە، ڕۆژنامەوانەكان بەپـێی یاسای ڕۆژنامەگەری كوردستان دادگایی نەكران‌و بەكەفالەتی 2 ملیۆن دیناری عێراقی ئازادكران. بەمە كەیسەكانیان كۆتایی پێ نایەت و دەبێت لەداهاتودا ئامادەی دانیشتنەكانی دادگا بن.

ئیگناسیۆ مێگێل دێلگادۆ، نوێنەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست‌و باكوری ئەفریقای ڕێكخراوی CPJ دەڵێت: "جارێكی دیكە دەسەڵاتدارانی كورد لە باكووری عێراق یاساكانیان بەكارهێنایەوە بۆ ڕێگەگرتن لە ڕوماڵكردنی ئەو هەواڵانەی حكومەت ناڕەحەت دەكات."

داواشی لە حكومەتی هەرێمی كوردستان كردووە ئەو تۆمەتانە هەڵوەشێنێتەوە كە ئاڕاستەی چوار لە ڕۆژنامەوانەكان كراون. هەروەها داوایكردووە ڕێگە بە هەموو ڕۆژنامەوانان بدرێت بە ئازادانە كاری خۆیان بكەن بەبێ ئەوەی ترسیان هەبێت لە تۆڵەسەندنەوە.