پەرەگراف- دهۆك
دوو منداڵی هەیفا هەڵگری تالاسیمیا-ـن، مانگانە چەند جارێك شارە و شار بەدوای چارەسەركردنیانەوەیە، رێگایەكی دوور و خەرجییەكی زۆری دەوێت، لە كاتێكدا لە نزیكی خۆیان نەخۆشخانەیەك هەیە و لەبەر نەبونی پێداویستی پزیشكی سودی بۆ كەس نییە.
هەیفا ئیبراهیم، تەمەنی 45 ساڵەو لە دهۆك نیشتەجێیە، نەشتەرگەری بۆ یەكێك لە منداڵەكانی كردووە لە شاری سلێمانی، منداڵەكەی دیكەی پێویستی بە نەشتەرگەری هەیە، بەڵام پارەی بەدەستەوە نییە، "مانگانە لانیكەم پێویستە چوار جار سەردانی سەنتەری ژینی حكومی بكەم بۆ وەرگرتنی خوێن و دەرمان" هەیفا بۆ پەرەگراف وای وت.
كوڕە گەورەكەی پێویستی بە نەشتەرگەری هەیە چونكە لە بارودۆخێكی تەندروستی خراپدایە.
ئەوەی غەمەكانی ئەو دایكەی زیاتر كردووە، لەنزیكی خۆیان نەخۆشخانەیەكی تایبەت بە توشبوانی تالاسیمیا هەیە، بەڵام تەنیا بینایەكە، بەبێ پزیشك و ئامێری پزیشكی، "لەكاتی كردنەوەیدا دڵخۆش بوین، وتمان لێرە نەشتەرگەری بۆ كوڕەكەمان دەكەین، بەڵام چەندین مانگە هەر بینایە بەبێ هیچ پێداویستییەك، بۆیە ناچارین دەبێت رێگای دور و شوێنی دیكە بدۆزینەوە".
چارەسەری كوڕەكەی هەیفا لە دەرەوەی وڵات ئاسانترە بەڵام پارەی دەوێت، بۆ ئەوەش، داوای هاوكاری كرد.
حكومەتی هەرێمی كوردستان، لە ساڵی 2022ـەوە هەڵمەتێكی بۆ ناردنە دەرەوەی توشبوانی تالاسیمیا دەستپێكردووە، بە ئامانجی چارەسەر بە تایبەت چاندنی مۆخ، خەرجیی هەر نەخۆشێك نزیكەی 55 هەزار دۆلاری دەوێت و بەپێی راگەیاندنی وەزارەتی تەندروستی تا ئێستا 120 نەخۆش رەوانە كراون، كە دواینیان قۆناغی سێیەم بوو لە تشرینی یەكەمی ئەمساڵ و لە قۆناغی دواتردا 60 توشبوی دیكە رەوانە دەكرێن.
لە هەرێمی كوردستان زیاتر لە سێ هەزار و 600 توشبوی تالاسیمیا تۆماركراون، كە هەزار و 200ـیان لە دهۆكە، نزیكەی هەزاریان لە هەولێر و ئەوانیتر لە سلێمانین.
"لەسەنتەری ژین (لە دهۆكە و حكومییە) ئەوەی پێویست بێت بۆمان دەكەن، بەڵام هەموو شتێكی لێ نییە، لە هەموویشی گرنگتر ئەنجامدانی نەشتەرگەرییە، كە ئێستا پێویستە بۆم بكرێت بەڵام ناكرێت، دەبێت یان بچمە شارەكانی تر یان لە دەرەوەی وڵات، ئەوەش لەتوانای خێزانەكەمدا نییە" بەوتەی نەكتەل خورشید، تەمەن 22 ساڵ، بۆ پەرەگراف.
نەكتەل خەڵكی دەوروبەری دهۆكە، لە منداڵیەوە توشی تالاسیمیا بووە، مانگانە بەلایەنی كەمەوە دووجار دەچێتە ناوەندی شاری دهۆك بۆ وەرگرتنی خوێن و چارەسەر، بەڵام كاتییە، چونكە چارەسەری ئەو، نەشتەرگەرییە تا رزگاری ببێت.
تالاسیمیا، نەخۆشییەكی بۆماوەیی خوێنە لە دایکان و باوکانەوە بۆ منداڵانی لەدایکبوو دەگوازرێتەوە، چارەسەری بنەڕەتی بریتییە لە چاندنی مۆخی ئێسك، تووشبووان بەردەوام پێویستیان بە خوێن وەرگرتن و چارەسەر هەیە.
هەر توشبویەكی ئەو نەخۆشییە مانگانە پێویستی بە خەرجیی هەزار دۆلارە بۆ چارەسەر لە كاتێكدا بەبڕیاری حكومەت پشکنین و چارەسەری خۆڕاییان هەیە لە سەرجەم نەخۆشخانە حکومییەکان و سەنتەرەکانی دڵ و تیشک.
دكتۆر حەسەن عەبدوڵا، بەرێوەبەری سەنتەری ژین کە تایبەتە بە توشبوانی تالاسیمیا و تاكە سەنتەری حكومییە لە سنوری پارێزگای دهۆك بۆ پەرەگراف وتی "ئەوەی پێویست بێت بۆ توشبووانی تالاسیمیا دەیكەین، بەردەوام خوێنیان پێدەدرێت، دەرمان و پێداویستی تر دابینكراوە، لە نەخۆشخانەكانی دیكەش هەموو كارئاسانییەكیان بۆ دەكرێت و بێ بەرامبەر چارەسەر دەكرێن".
ئەو باسی باڵەخانەی نەخۆشخانەی نوێی تایبەت بە تالاسیمیای كرد، پشتڕاستیكردەوە كە پزیشك و ئامێرە پزیشكییەكانی بۆ دابین نەكراوە، ئەوەشی پەیوەستكرد بە وەزارەتی تەندروستی و حكومەتی عێراقەوە، دكتۆر حەسەن دەڵێت "پێویستە ئەوان دابینی بكەن، ئێمەش پێمانخۆشە بەزوویی سەنتەرەكە بكرێتەوە و نەشتەرگەری لێرە بكرێت".
یەكێك لە داواكارییە سەرەكییەكانی توشبوانی تالاسیمیا لە دهۆك، دابینكردنی نەشتەرگەرییە هاوشێوەی سلێمانی و ناوچەكانی تر، بەوپێیەی تەنیا لە سنورەكەی ئەواندا ناكرێت.
"تاكە هیوای هەڵگرانی تالاسیمیا، دابینكردنی پزیشك و ئامارە پزیشكییەكانە بۆ ئەو سەنتەرەی تازە دروستكراوە، هەر دەڵێن فڵانە مانگ بەڵام هیچ دیار نییە، بێزاربووین لەم نەخۆشییە و داواكارین هاوكاریمان بكەن تا بتوانین وەكو خەڵكانی تر بەئاسایی بژین" نەكتەل خورشید، وای وت.