پەرەگراف- دهۆك
كاتێك نەواف میكائیل منداڵەكەی بەهۆی نەخۆشییەوە دەباتە نەخۆشخانەیەكی حكومی، پزیشك ڕەچەتەیەكی پڕ لە دەرمانی بۆ پڕدەكاتەوە و تەنیا یەك جۆریانی لە دەرمانخانەكەدا دەستدەكەوێت.
دەرمانخانەی نەخۆشخانە و ناوەندە تەندروستییەكانی حكومەت لە دهۆك، لە بەرانبەر ڕەچەی دەرمانی نەخۆشخانەكاندا، زۆربەی جار وەڵامەكانیان "ئەوەمان نییە" دەبێت بۆ نەخۆش، وەكو ئەوەی بەسەر نەواف-ـدا هات.
سەرباری قەیرانی دارایی و دواکەوتنی مووچە كە بڕستی لە خەڵک بڕیوە، کەرتی تەندروستی حکومیش بۆتە بارگرانییەکی تر لەسەر شانی هاوڵاتیان، زۆرێك لە نەخۆشخانە حکومییەکان تەنیا "نیوەی" دەرمان و چارەسەر پێشکەش بە نەخۆش دەکەن.
"منداڵێكم نەخۆش كەوت و بردمە نەخۆشخانەیەكی حكومی، پزیشك چوار جۆر دەرمانی بۆ نوسی، بردەمە لای دەرمانخانەكە ئەوانیش تەنیا یەك جۆر دەرمانیان پێدام، وتیان دەرمانەكانی تر لای ئێمە نییە و لە دەرەوە بیكڕە" نەواف میكائیل، بۆ پەرەگراف وای وت.
نەواف لە ناوەندی شاری دهۆك نیشتەجێیە و لەسەر گیرفانی خۆی دەرمانەكانی بۆ منداڵەكەی كڕی.
هاوڵاتیانی دهۆک كەوتوونەتە بەردەم بژاردەیەکی تاڵ: یان دەبێت دەستبەرداری دەرمانەكە ببن بەهۆی نەبونی پارەوە یان رووبكەنە دەرمانخانە ئەهلییەکان و پارەیەكی زۆر خەرجبكەن. لە كاتێكدا هەرێم هێشتا گیرۆدەی قەیرانی داراییە، كە لێكەوتەكانی دەیەیەكە بەردەوامە و بەهۆیەوە موچەی مانگانە لە وادەی خۆیدا نادرێت.
مشتێکە لە خەروارێک
بەسەرهاتەكەی نەواف، هەمان چیرۆكی زۆرێك لە هاوڵاتیانی دهۆكە، كە پەرەگراف لە چوارچێوەی ئامادەكردنی ئەم راپۆرتەدا بەدواداچوونی بۆ كردووە، بەوپێیەی خەڵك لەبەر قەیرانی دارایی و خراپی بارودۆخی ئابوری، زیاتر روو لە نەخۆشخانە حكومییەكان دەكەن.
"نەك هەر من، سەدان كەسی تر هەمان گلەیی و ناڕەزایی هەیە، ئەگەر پارەم هەبێت بۆ یەك جاریش سەردانی نەخۆشخانەكانی حكومی ناكەم، ئێمە لە بێ پارەیی دەچین و دواتر هەر وای لێدیت كە پارە خەرج بكەین" نەواف میكائیل وادەڵێت، پێشیوایە دەبێت نەخۆشخانەی حكومی هەموو خزمەتگوزارییەك بۆ هاوڵاتی لەروی تەندروستییەوە دابین بكات.
"من چی لە حەبی سەرئێشە و هەندێك دەرمانی سادە بكەم"، نیگەرانە لەوەی چەندە ناڕەزایی دەردەبڕن و داواكارییان هەیە، بەڵام نە گوێیان بۆ دەگیرێت و نە چارەسەری یەكجاری ئەو كێشەیەش دەكرێت، كە ساڵانێكە بەدەستیەوە دەناڵێنن.
دهۆك هەرچەندە لەڕوی سامانی سروشتی بە تایبەت بەرهەمهێنانی نەوتەوە دەوڵەمەندە و دەروازەی سنوری نێودەوڵەتیشی هەیە، بەڵام خەڵكەكەی لە ئاستێكی بەرزی هەژاریدا دەژین، بەپێی ئامار و روپێوییەكی هەردوو حكومەتی هەرێمی كوردستان و عیراق.
نەواف وتی بارودۆخی خەڵك لەرووی بژێوی ژیانەوە خراپ و قورسە، لەكاتێكدا موچە زۆر دوادەكەوێت و بژێوی نییە، "ئیتر چۆن لە نەخۆشخانەی تایبەت دەرمان بكڕین یاخود نەشتەرگەری بكەین".
نیوەی نرخ
ئەوەی هاوڵاتیان لێی دەترسن؛ وەك پەرەگراف لە بەدواداچوونەكەیدا پرسیاری كردووە، جیاوازی نرخەكانە لە نەخۆشخانە و ناوەندە تەندروستییە ئەهلییەكاندا بەراورد بە حكومی، بۆ نمونە نەشتەرگەری منداڵبوون لە ئەهلی بە 600 هەزار بۆ ملیۆنێك دینارە بەڵام لە حكومی 300 هەزار دینارە.
جەنان نوری، پزیشك لە نەخۆشخانەی منداڵبوونی دهۆك بە پەرەگراف-ـی وت "كەمی دەرمان لەنەخۆشخانەی لەدایكبوونیش هەیە، بەنموونە ژنانی دووگیان پێویستیان بە كۆمەڵێك ڤیتامینە لەوانە ڤیتامین (دی، كالیسیوم، زینگ، ئاسن) و زۆر ڤیتامینی تر، بەڵام لەنەخۆشخانە دەستیان ناكەوێت و ناچارن لەدەرەوە بیكڕن".
هەروەها باسی جۆرە حەبێكی كرد، كە دەدرێت بە ژنانی دوگیان لە هەندێك حاڵەتدا، تا كۆرپەلەكە لەبار نەچێت، بەڵام لە نەخۆشخانەكاندا نەماوە و تەنیا لە دەرەوە دەستدەكەوێت.
"مانگانە وەجبەی دەرمان دەگاتە نەخۆشخانەی لەدایكبوون بەڵام زوو تەواو دەبێت، نەخۆش یەكجار زۆرن، لەبەرامبەریشدا دەرمان كەمە، پێشتر باشبوو بەڵام بەدواییە كەمە، بۆ ئێمەش ناخۆشە كە جورێك دەرمان یاخود پشكنینێك بۆ نەخۆشێك بنوسین كە لەدەرەوە بكرێت، ئەوەش لە دەرەوەی دەسەڵاتی ئێمەیە".
هێشتا هەزاران ئاوارەی ناوخۆیی عیراق و پەنابەرانی سوریا لە خێوەت یان ناوچەكانی جیاوازەكانی دهۆك نیشتەجێن، ئەوەش بارگرانییەكی دیكەیە بۆ سەر كەرتی تەندروستی.
مانگانە دكتۆرە جەنان نوری سەرووی 15 نەشتەرگەری لە شەفتی بەیانیان لەنەخۆشخانەی حكومی بۆ ژنانی دووگیان ئەنجامدەدات، پزیشكەكانی تریش بەهەمانشێوە، بەڵام ئەوەشی وت "لێتان ناشارمەوە لەنەخۆشخانەكانی ئەهلی نەشتەرگەری زیاتر دەكرێن".
دەرمان كەمە و بەش ناكات
بەشە دەرمان و پێداویستی پارێزگای دهۆك لەگەڵ ئیدارەی زاخۆ پێشتر پێكەوەبوون و دەگەیشتە سەدا 23، ئێستا زاخۆ جیابۆتەوە و تەنیا سەدا 18ـی دەرمان بۆ دهۆك ماوەتەوە.
دكتور ئەڤراسیاب موسا، بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی دهۆك بۆ پەرەگراف ئاشكرایكرد "ئەو دەرمانانەی سەرەكین لەسەدا 80 هەمانە، هەندێكی تر 15 بۆ 20 رۆژ نامێنن، دواتر وەجبەكە جارێكی تر دێتەوە".
بارودۆخی پێدانی دەرمان لە نەخۆشخانە حكومییەكاندا، وەك موسا رونیدەكاتەوە بەمشێوەیەیە: كاتێك نەخۆشێك سەردانی پزیشكێك دەكات ئەگەر شەش جۆر دەرمانی بۆ بنوسێت، ئەوا نیوەی لەنەخۆشخانە پێدەدرێت و نیوەكەی تر لە دەرەوە دەتوانێت بۆ خۆی بیكڕێت.
"بێگومان ئەمە حەز دەكەین هەموو جۆرە دەرمانێك بدرێتە نەخۆش بەڵام ئەگەر نەمان بێت، چی بكەین؟".
پارێزگای دهۆك، لە هەشت قەزا و 31 ناحیە پێكهاتووە و ژمارەی دانیشتوانی بەپێی دەستەی ئامار، زیاتر لە ملیۆنێك و 599 هەزار كەسن.
بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی دهۆك، دەربارەی ئەنجامدانی نەشتەرگەری لە نەخۆشخانە حكومییەكاندا دەڵێت، ژمارەكە دەمێنێتەوە سەر ژمارەی ژورەكانی نەشتەرگەری و بوونی پزیشكی پسپۆر، هەروەها حاڵەتی نەخۆشەكە، ئەگەر لەناكاوبێت ئەوا رەچاوی حاڵەتەكە دەكرێت و ئەگەریش پێویست نەكات زووبكرێت، ئەوا شتێكی ترە "بەگشتی هەر كەسێك پێویستی بە نەشتەرگەییەك بێت لە شەش مانگ تێناپەرێت، جگە لەمەش، سیستەمی نیمچە تایبەتیمان (بە پارەی زیاتر) هەیە كە ئەو زووتر دەكرێت".